| Term | Definition | |------|------------| | Klinische biologie | Een medische specialiteit die analytische laboratoriumgeneeskunde koppelt aan klinische geneeskunde, gericht op patiëntenonderzoek, diagnose en therapeutische opvolging. | | Laboratoriumdiagnostiek | Het proces van het uitvoeren en interpreteren van biologische onderzoeken om de gezondheidstoestand of ziekte van een patiënt te bepalen. | | ISO 15189 | Een internationale norm voor kwaliteit en competentie in medische laboratoria, gericht op het waarborgen van de kwaliteit, veiligheid en efficiëntie van laboratoriumsystemen. | | Klinische bioloog | Een arts-specialist die verantwoordelijk is voor de medische en analytische aspecten van klinisch laboratoriumonderzoek en adviseert aanvragende artsen. | | Fotometrie | Een meetmethode gebaseerd op de wet van Lambert-Beer, waarbij de hoeveelheid geabsorbeerd licht door een gekleurde component in een oplossing informatie geeft over de concentratie ervan. | | Wet van Lambert-Beer | Een natuurkundige wet die stelt dat de extinctie (absorbantie) van een monochromatische lichtstraal evenredig is met de concentratie van de absorberende stof en de weglengte van het licht door de oplossing. | | Absorbantie | De mate waarin licht wordt geabsorbeerd door een stof, uitgedrukt als de negatieve logaritme van de transmissie van licht. | | Transmissie | De verhouding van het licht dat door een cuvet is gegaan ten opzichte van het licht vóór passage door de cuvet, vaak uitgedrukt als een percentage. | | Cuvet | Een klein, transparant monsterhoudertje dat gebruikt wordt in spectrofotometers en andere analytische instrumenten om vloeistoffen te bevatten tijdens metingen. | | Biureetreactie | Een chemische reactie die gebruikt wordt om de concentratie van eiwitten in een oplossing te meten, gebaseerd op de vorming van een paarse kleurcomplex met koperionen. | | Standaardreeks | Een serie oplossingen met bekende concentraties van een bepaalde stof, gebruikt om een standaardcurve te construeren voor de kwantificering van onbekende monsters. | | Spectrofotometrie | Een analytische methode die gebruik maakt van de absorptie van licht door stoffen om hun concentratie te bepalen, vaak met behulp van zichtbaar licht, ultraviolet of infrarood licht. | | Potentiometrie | Een elektrochemische meetmethode die gebruik maakt van potentiaalverschillen om de concentratie van elektrolyten in een oplossing te bepalen, gebaseerd op de wet van Nernst. | | Wet van Nernst | Een vergelijking die de relatie beschrijft tussen het elektrische potentiaal van een elektrochemische cel en de concentraties van de reagentia. | | Elektrolyten | Ioniseerbare deeltjes (zoals natrium, kalium, chloride) die aanwezig zijn in lichaamsvloeistoffen en essentieel zijn voor veel fysiologische processen. | | Elektroforese | Een techniek waarbij macromoleculen worden gescheiden op basis van hun netto lading onder invloed van een elektrisch veld, bijvoorbeeld voor de scheiding van eiwitten of hemoglobinevarianten. | | Macromoleculen | Grote moleculen, zoals eiwitten en nucleïnezuren, die essentieel zijn voor biologische structuren en functies. | | Immunoassays | Laboratoriumtests die gebruik maken van de specifieke interactie tussen antigenen en antilichamen om de aanwezigheid of concentratie van een stof te detecteren. | | Antigeen | Een molecuul dat een immuunreactie kan opwekken, vaak gebruikt in immunoassays om antilichamen te detecteren. | | Antilichaam (Antilichaam) | Een eiwit dat door het immuunsysteem wordt geproduceerd als reactie op een antigeen, en dat zich specifiek aan dat antigeen kan binden. | | Polyklonaal antilichaam | Een mengsel van antilichamen met verschillende specificiteiten, gericht tegen verschillende epitopen van hetzelfde antigeen. | | Monoklonaal antilichaam | Een antilichaam met een uniforme structuur en specificiteit, gericht tegen één enkel epitoop van een antigeen, geproduceerd door klonen van B-cellen. | | Epitoop | Een specifiek deel van een antigeen waaraan een antilichaam zich bindt. | | Immunoturbidimetrie | Een techniek die de lichtverstrooiing door immuuncomplexen meet om de concentratie van antigenen of antilichamen te bepalen. | | Immunonefelometrie | Een techniek die de lichtverstrooiing door immuuncomplexen meet om de concentratie van antigenen of antilichamen te bepalen, vergelijkbaar met immunoturbidimetrie. | | Radio-immunoassay (RIA) | Een gevoelige methode voor het meten van antigenen in lage concentraties door competitieve binding met een radioactief gelabeld antigeen en een antilichaam. | | ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) | Een veelgebruikte immunoassay waarbij enzymen worden gebruikt om antigenen of antilichamen te detecteren via een kleurreactie. | | Chromatografie | Een scheidingstechniek waarbij een mengsel wordt gescheiden in zijn componenten door het langs een stationaire fase te laten lopen, waarbij componenten met verschillende affiniteiten anders migreren. | | Massaspectrometrie | Een analytische techniek die de massa-tot-ladingverhouding van ionen meet om moleculen te identificeren en te kwantificeren. | | Bloedgas | Een meting van de partiële drukken van zuurstof en koolstofdioxide, en de pH in bloed, essentieel voor de beoordeling van longfunctie en zuur-base-evenwicht. | | Punt-van-zorgtesten (Point-of-care testing - POCT) | Laboratoriumtesten die buiten het centrale laboratorium worden uitgevoerd, dicht bij de patiënt, voor snelle diagnostiek. | | Henderson-Hasselbalch vergelijking | Een vergelijking die de relatie beschrijft tussen de pH van een oplossing, de pK van een buffer en de verhouding van de geconjugeerde base tot het zuur. | | Hemocytometrie | De telling van bloedcellen, zowel handmatig onder de microscoop als geautomatiseerd. | | Gekleurde microscopie | Het gebruik van specifieke kleurstoffen om cellen en weefsels zichtbaar te maken onder de microscoop, essentieel voor diagnostiek. | | Panoptische kleuring | Een algemene kleuringstechniek (zoals de May-Grünwald-Giemsa kleuring) die verschillende celcomponenten visualiseert, gebruikt voor algemene celbeoordeling en differentiatie. | | Cytochemische kleuring | Specifieke kleuringen die bepaalde enzymen of componenten in cellen aantonen, gebruikt voor classificatie van leukemieën. | | MPO kleuring | Een cytochemische kleuring die myeloperoxidase aantoont, aanwezig in de granulocyten, gebruikt voor de classificatie van acute leukemieën. | | Lineaire gradiënt | Een methode om de grootte van de variatie in een meting weer te geven, met name bij geautomatiseerde celtellers. | | Statistisch onnauwkeurig | Een meting waarbij de variatie in resultaten te groot is om betrouwbare conclusies te trekken, vaak bij zeldzame celtypen. | | Digitale microscopie | Het gebruik van digitale beeldvormingstechnologieën om microscopische preparaten vast te leggen en te analyseren. | | Geautomatiseerde celtelling | Het gebruik van instrumenten om bloedcellen automatisch te tellen en te analyseren, wat efficiënter is dan handmatige methoden. | | Flowcytometrie | Een optische techniek om de fysieke en chemische kenmerken van individuele cellen te meten terwijl ze in een vloeistofstroom passeren, vaak met behulp van fluorescentie. | | CD-markers | Moleculen op het celmembraan of in het cytoplasma die specifiek zijn voor bepaalde celtypen, gebruikt voor typering in flowcytometrie. | | Hydrodynamische focussering | Een techniek waarbij een vloeistofstroom wordt gebruikt om cellen in een smalle lijn te oriënteren voordat ze door een meetpunt passeren, essentieel voor nauwkeurige celtellingen. | | Lichtverstrooiing | De afbuiging van licht door deeltjes, gebruikt in flowcytometrie om informatie te verkrijgen over de grootte en interne structuur van cellen. | | Fluorescentie | Het uitzenden van licht door een stof na absorptie van licht van een kortere golflengte, gebruikt in flowcytometrie voor celidentificatie. | | ROC-curve (Receiver Operating Characteristic curve) | Een grafische weergave die de prestaties van een diagnostische test weergeeft door de sensitiviteit te plotten tegen de specificiteit bij verschillende afkapwaarden. | | Sensitiviteit | Het vermogen van een test om alle zieke individuen correct te identificeren (ware positieven). | | Specificiteit | Het vermogen van een test om alle gezonde individuen correct te identificeren (ware negatieven). | | Positief Predictieve Waarde (PPW) | De waarschijnlijkheid dat een individu daadwerkelijk de ziekte heeft, gegeven een positief testresultaat. | | Negatief Predictieve Waarde (NPW) | De waarschijnlijkheid dat een individu de ziekte niet heeft, gegeven een negatief testresultaat. | | Analytische performantie | Hoe goed een test presteert in een gecontroleerde laboratoriumomgeving, beoordeeld op basis van precisie en juistheid. | | Precisie | De mate van overeenstemming van meetresultaten bij herhaalde metingen onder dezelfde omstandigheden op hetzelfde monster; een maat voor toevallige fouten. | | Juistheid (Bias) | De mate waarin het gemiddelde van herhaalde metingen de ware waarde benadert; een maat voor systematische fouten. | | Accuraatheid | De mate waarin het resultaat van een enkele meting de ware waarde benadert, een combinatie van precisie en juistheid. | | Variatiecoëfficiënt (CV) | Een maat voor de relatieve spreiding van meetresultaten, uitgedrukt als de standaarddeviatie gedeeld door het gemiddelde, vermenigvuldigd met 100%. | | Biologische variatie | Natuurlijke fluctuaties in de waarde van een analyt rond een bepaald homeostatisch evenwichtspunt binnen een individu (intra-individueel) of tussen individuen (inter-individueel). | | Referentiewaarden | Een interval van testresultaten dat een bepaald deel (meestal 95%) van een referentiegroep van gezonde mensen omvat. | | Pre-analytische fase | De fase vóór de feitelijke analyse in het laboratorium, die de aanvraag, het afnemen, hanteren en transporteren van het monster omvat. | | Hemolyse | De destructie van rode bloedcellen, wat kan leiden tot de vrijgave van intracellulaire componenten en interferentie met laboratoriumtesten. | | Icterus | Geelverkleuring van serum of plasma door een verhoogde concentratie bilirubine, wat spectrofotometrische metingen kan beïnvloeden. | | Lipemie | Troebelheid van serum of plasma door een verhoogde concentratie lipiden (vooral triglyceriden), wat de nauwkeurigheid van sommige laboratoriumtesten kan beïnvloeden. | | HIL-indices | Indices die de aanwezigheid van hemolyse, icterus en lipemie in een monster aangeven. | | Interferentie | Een fenomeen waarbij de aanwezigheid van een stof in het monster het gemeten resultaat van een andere stof onjuist beïnvloedt. | | High-dose hook effect (Prozone effect) | Een fenomeen in immunoassays waarbij zeer hoge concentraties van het analiet leiden tot een vals verlaagd signaal, wat resulteert in een onderschatting van de werkelijke concentratie. |