Lesinhoud 4 Vaardig in professionele gesprekken 25-26 AO.pptx

# Het brengen van slecht nieuws Dit onderwerp gaat over de kernaspecten van het communiceren van ongunstig nieuws, inclusief de voorbereiding, de boodschap zelf en de verwerking ervan door de ontvanger. ### 1.1 Omschrijving en voorbeelden Het brengen van slecht nieuws betreft het communiceren van boodschappen die negatief worden ervaren door de ontvanger. Dit kan diverse situaties omvatten, zoals: * Het geven van negatieve feedback aan een collega. * Een ontevreden cliënt niet kunnen helpen. * Bezorgdheden over een cliënt meedelen aan familieleden. * De noodzaak om in een instelling te blijven. * Een doorverwijzing naar een RVT of een andere leefgroep, wat neerkomt op een verhuis. * Familieleden die niet op bezoek komen. * Het vertrek van een begeleider door ontslag of andere redenen. * Het niet kunnen ontvangen van bepaalde financiële tegemoetkomingen. Deze situaties zijn niet altijd aangenaam voor zowel de brenger als de ontvanger van het nieuws. ### 1.2 Doel van het slechtnieuwsgesprek Het primaire doel van een slechtnieuwsgesprek is tweeledig: 1. Het meedelen van het slecht nieuws op een duidelijke en respectvolle manier. 2. Het bieden van ondersteuning aan de ontvanger bij het verwerken van dit nieuws. ### 1.3 Wat doet een slecht nieuws boodschap met de ontvanger? Een slecht nieuws boodschap kan diverse en krachtige reacties oproepen bij de ontvanger, afhankelijk van de individuele persoonlijkheid, de aard van het nieuws en de context. Veelvoorkomende reacties zijn: * **Agressie:** Boosheid, frustratie, of verbale uitingen van ongenoegen. * **Paniek, verwarring, angst:** Gevoelens van overrompeld zijn, desoriëntatie en vrees voor de toekomst. * **Ongeloof, ontkenning:** De neiging om het nieuws niet te accepteren of te geloven. * **Verdriet:** Vaak volgt dit in een latere fase, na het initiële ongeloof, wanneer de realiteit doordringt. ### 1.4 Stappenplan voor het brengen van slecht nieuws Een gestructureerde aanpak kan helpen bij het effectief brengen van slecht nieuws en het ondersteunen van de ontvanger. Het proces kan worden opgedeeld in de volgende stappen: #### 1.4.1 Stap 0: De voorbereiding * **Verzamel informatie:** Zorg dat je over voldoende informatie en argumenten beschikt die de negatieve beslissing onderbouwen. Soms is hier echter niet direct tijd voor en moet er onmiddellijk gereageerd worden. * **Creëer de juiste omstandigheden:** Zoek een geschikte, rustige ruimte waar je ongestoord kunt spreken. Zorg voor voldoende tijd, zodat er geen gehaast gevoel ontstaat. * **Valkuil:** Vermijd het nieuws te terloops of te snel te brengen, wat de ernst van de boodschap kan bagatelliseren. #### 1.4.2 Stap 1: Introductie – Aankondiging van slecht nieuws * **Maak kort contact en toon respect:** Laat zien dat je de ander serieus neemt en creëer een passende sfeer. * **Kondig het onderwerp direct aan:** Zeg duidelijk waar het gesprek over gaat, bijvoorbeeld: "Ik heb slecht nieuws voor jou." De informele openingen die in andere gespreksmodellen worden gebruikt, zijn hier niet gepast. > **Tip:** Directheid, gecombineerd met empathie, is cruciaal in deze fase. De ontvanger krijgt hierdoor de kans zich enigszins in te stellen op wat komen gaat. #### 1.4.3 Stap 2: De boodschap * **Korte, duidelijke aankondiging:** Een zin als "Ik vrees dat ik slecht nieuws voor je heb" of "Ik vrees dat ik geen leuke mededeling heb" kan de ontvanger voorbereiden. * **Concreet brengen van het slecht nieuws:** Formuleer de boodschap kort en ondubbelzinnig, bijvoorbeeld: "Uw promotie gaat niet door" of "We hebben nog geen sociale woning voor u." * **Korte toelichting:** Geef na de aankondiging een beknopte uitleg. * **Herhalen indien nodig:** Soms is herhaling nodig als het nieuws nog niet volledig is doorgedrongen. #### 1.4.4 Veelvoorkomend vermijdingsgedrag (Valkuilen bij het brengen van de boodschap) * **Uitstel:** Eerst over koetjes en kalfjes praten, waardoor het steeds moeilijker wordt om tot de kernboodschap te komen. * **De 'hang yourself' aanpak:** De cliënt het nieuws zelf laten ontdekken, wat vaak pijnlijk en onprofessioneel overkomt. * **Onpersoonlijke media:** Het kiezen van ongeschikte media (telefoon, e-mail) om slecht nieuws te communiceren. * **Druppelmethode:** Het nieuws in kleine beetjes verspreiden, wat kan leiden tot verwarring en onzekerheid. * **Verpakken van slecht nieuws:** Rond de pot draaien en de kernboodschap verhullen, wat de ontvanger kan frustreren. #### 1.4.5 Stap 3: De verwerking * **Erken individuele verschillen:** Realiseer je dat iedereen anders reageert op slecht nieuws. * **Hoe om te gaan met reacties:** * **Geef tijd en ruimte:** Sta de ontvanger toe zijn emoties te uiten. * **Parafraseer en reflecteer:** Vat de inhoud samen en reflecteer op de gevoelens van de ander. Vermijd passieve formuleringen zoals "je bent een beetje boos", maar zeg bijvoorbeeld "ik begrijp dat je razend bent en alles wilt doen om dit ongedaan te maken." * **Wacht met informatie geven:** Geef pas aanvullende informatie nadat de eerste emoties wat zijn gezakt. * **Reflecteer behoeften:** Probeer te achterhalen wat de cliënt op dit moment nodig heeft. * **Zoek naar oplossingen:** Werk, indien mogelijk, toe naar het zoeken naar oplossingen. * **Gebruik hulpmiddelen:** * **ANNA:** Altijd Navragen Nooit Aannemen. * **Maak je niet DIK:** Denk In Kwaliteiten. * **KISS me:** Keep It Short & Simple. * **Gebruik LSD:** Luisteren, Samenvatten, Doorvragen. * **Smeer NIVEA:** Niet Invullen Voor Een Ander. * **Wees een OEN:** Open, Eerlijk, Nieuwsgierig. * **Laat OMA thuis:** Oordelen, Meningen, Adviezen. * **Geef informatie bekopt:** Vermijd overdaad aan informatie. * **Neem tussendoor tijd voor gevoelens:** Controleer regelmatig hoe de ontvanger zich voelt. * **Dakpantechniek:** Begin nieuwe informatie met een korte herhaling van het vorige, omdat emoties het gehoor kunnen belemmeren. * **Pas tempo aan:** Stem je tempo af op dat van de ontvanger. > **Tip:** Het 'dakpantechniek' is nuttig omdat cliënten, onder emotionele druk, niet altijd alle informatie kunnen opnemen. Door het vorige kort te herhalen, creëer je een brug naar nieuwe informatie. #### 1.4.6 Veelvoorkomende valkuilen in de verwerkingsfase * **Contra-agressie:** Reageren op agressie met eigen agressie. * **In verdediging gaan:** Jezelf verdedigen in plaats van de cliënt te ondersteunen. * **Aandacht naar eigen emoties:** Te veel focussen op je eigen gevoelens als hulpverlener. * **Vergulden van de pil:** Het slechte nieuws minder erg laten lijken dan het is. * **Te zakelijk:** Geen ruimte laten voor emoties. * **Te snel naar stap vier gaan:** Te vlug overschakelen naar oplossingen zonder de emotionele verwerking af te wachten. #### 1.4.7 Stap 4: Perspectief en ondersteuning bieden * **Wat ga je nu doen?:** Deze stap focust op de toekomst en mogelijke oplossingen. * **Tempo cliënt volgen:** Soms moet deze stap uitgesteld worden naar een later gesprek. * **Cliënt het voortouw laten nemen:** Help de cliënt zelf oplossingen te zoeken in plaats van ze op te leggen. Dit kan helpen bij het doordringen van de realiteit. * **Aandachtspunten:** * Aanwezige steun in de omgeving (netwerk). * Emoties: ga niet te snel. * Laat de ander niet vertrekken als de heftige emoties niet zijn gezakt. * Zoek naar doorverwijsmogelijkheden indien nodig. * Kijk samen hoe je hem in de toekomst nog kunt helpen. #### 1.4.8 Stap 5: Afspraak en vervolggesprek * **Plan een vervolgafspraak:** Dit geeft de ontvanger zekerheid dat hij niet aan zijn lot wordt overgelaten en dat er samen naar oplossingen wordt gezocht. * **Schets verwachtingen:** Wees duidelijk over wat de ontvanger van jou kan verwachten in het vervolggesprek. * **Herhaal stappen:** Volg dezelfde stappen als bij het eerste gesprek. * **Kernboodschappen herhalen:** Breng de kernboodschappen van het vorige gesprek opnieuw ter sprake. * **Begrip controleren:** Ga na of de boodschap en informatie begrepen zijn. * **Verhelderen en beantwoorden:** Los onduidelijkheden op en beantwoord vragen. * **Verdere begeleiding bespreken:** Ga in op behoeften en mogelijkheden voor verdere interne of externe begeleiding. ### 1.5 Slecht nieuws brengen aan kinderen Bij het brengen van slecht nieuws aan kinderen zijn specifieke aandachtspunten van belang: * **Betrek kinderen:** Kinderen pikken veel op, ook al wordt er niet direct tegen hen gepraat. * **Concreet taalgebruik:** Geef de informatie zo concreet mogelijk. * **Benoem gevolgen:** Beschrijf ook zo concreet mogelijk de gevolgen die het nieuws heeft voor het kind. * **Ontschuldigen:** Kinderen voelen zich vaak schuldig bij negatieve gebeurtenissen; het is belangrijk om hen te helpen begrijpen dat de situatie niet hun schuld is. > **Voorbeeld:** Als een ouder moet verhuizen, leg dan concreet uit waar het kind gaat wonen, hoe het daarheen komt, en hoe het contact met vriendjes mogelijk blijft. Ontschuldig het kind door uit te leggen dat de verhuizing te maken heeft met volwassen beslissingen en niet met iets wat het kind fout heeft gedaan. --- # Stappenplan voor het slechtnieuwsgesprek Dit is een gedetailleerde uitleg van een gestructureerd stappenplan voor het effectief brengen van slecht nieuws, van voorbereiding tot nazorg. ### 2.1 Introductie en Doel Het brengen van slecht nieuws omvat het meedelen van boodschappen die als negatief worden ervaren door de ontvanger. Dit kan variëren van negatieve feedback aan collega's, het niet kunnen helpen van een ontevreden cliënt, tot het meedelen van zorgen aan familieleden, opnamevereisten, doorverwijzingen, of het niet ontvangen van financiële tegemoetkomingen. Het doel van een slechtnieuwsgesprek is tweeledig: het slecht nieuws meedelen en ondersteuning bieden bij de verwerking ervan. Het is belangrijk om te beseffen hoe een slechtnieuwsboodschap de ontvanger kan beïnvloeden. ### 2.2 De Stappen van het Slechtnieuwsgesprek Een gestructureerd stappenplan helpt bij het navigeren door deze vaak lastige gesprekken. #### 2.2.1 Stap 0: De voorbereiding Een grondige voorbereiding is essentieel. Zorg dat je voldoende informatie en argumenten hebt verzameld die de negatieve beslissing onderbouwen. Hoewel er niet altijd tijd is voor uitgebreide voorbereiding, is het soms mogelijk om wat tijd te vragen. Zorg daarnaast voor voldoende tijd en een geschikte, ongestoorde ruimte om het gesprek te voeren. Een veelvoorkomende valkuil is vermijding door het nieuws te snel en terloops te brengen. > **Tip:** Soms moet je onmiddellijk reageren op een vraag, maar probeer indien mogelijk toch tijd te creëren voor een goede voorbereiding. #### 2.2.2 Stap 1: Introductie van slecht nieuws De eerste stap is om direct en duidelijk aan te kondigen dat er slecht nieuws zal volgen. Maak kort contact en toon aan dat je de ander serieus neemt, waarbij je zorgt voor de juiste sfeer. Vervolgens zeg je direct waar het gesprek over gaat: "Ik heb slecht nieuws voor jou." De informele openingen die in andere gespreksmodellen worden geadviseerd, zijn hier niet gepast. #### 2.2.3 Stap 2: De boodschap Dit is het moment om het slecht nieuws kort, duidelijk en concreet te brengen. Gebruik formuleringen zoals: "Ik vrees dat ik slecht nieuws voor je heb" of "Ik vrees dat ik niet zo'n leuke mededeling heb", zodat de ontvanger zich enigszins kan voorbereiden. Na de aankondiging geef je een korte toelichting. Soms is herhaling nodig als het nieuws niet direct doordringt. Veelvoorkomend vermijdingsgedrag in deze stap omvat: * **Uitstel:** Eerst over koetjes en kalfjes praten, waardoor het steeds moeilijker wordt om tot de kern te komen. * **'Hang yourself' aanpak:** De cliënt zelf het nieuws laten ontdekken. * **Onpersoonlijke media:** Gebruik maken van onpersoonlijke communicatiemiddelen. * **Druppelmethode:** Het nieuws in kleine beetjes geven. * **Verpakken van slecht nieuws:** Rond de pot draaien en het nieuws omfloersen. > **Tip:** Vermijd het "verpakken" van slecht nieuws. Wees direct en duidelijk om onnodige verwarring te voorkomen. #### 2.2.4 Stap 3: De verwerking De reacties op slecht nieuws kunnen sterk individueel verschillen, maar veelvoorkomende reacties zijn agressie, paniek, verwarring, angst, ongeloof, ontkenning en verdriet (vaak na het aanvankelijke ongeloof). Om met deze reacties om te gaan, is het cruciaal om tijd en ruimte te geven. Gebruik technieken zoals: * **Parafraseren van inhoud en reflecteren van gevoelens:** Zeg niet "je bent een beetje boos", maar "ik begrijp dat je razend bent en alles wilt doen om dit ongedaan te maken." * **ANNA (Altijd Navragen Nooit Aannemen):** Ga er niet van uit dat je weet wat de ander denkt of voelt. * **Maak je niet DIK (Denk In Kwaliteiten):** Focus op de sterke punten van de persoon. * **KISS (Keep It Short & Simple):** Houd je communicatie bondig. * **LSD (Luisteren, Samenvatten, Doorvragen):** Een effectieve luistertechniek. * **NIVEA (Niet Invullen Voor Een Ander):** Laat de ander zijn eigen verhaal vertellen. * **OEN (Open, Eerlijk, Nieuwsgierig):** Een open houding bevordert communicatie. * **OMA thuis laten (Oordelen, Meningen, Adviezen):** Vermijd het geven van ongevraagd advies. Geef pas in tweede instantie informatie. Wees beknopt en neem telkens tussendoor tijd voor de gevoelens van de ander. De **dakpantechniek** (nieuwe informatie beginnen met een herhaling van het vorige) kan helpen, omdat emoties de opname van informatie kunnen belemmeren. Houd voeling en pas je tempo aan de cliënt aan. Veelvoorkomende valkuilen in deze stap zijn: * Reageren met contra-agressie. * In de verdediging gaan. * Aandacht naar de eigen emoties laten gaan. * De boodschap "vergulden" (te veel proberen te verzachten). * Te zakelijk zijn. * Te snel naar stap vier gaan. > **Tip:** Wacht met het geven van verdere informatie totdat de eerste emoties wat gezakt zijn. #### 2.2.5 Stap 4: Perspectief en ondersteuning bieden Deze stap richt zich op de vraag "wat ga je nu doen?". Soms moet deze stap uitgesteld worden naar een volgend gesprek, dus het tempo van de cliënt is leidend. Houd voeling met de cliënt en laat hem of haar het voortouw nemen in het zoeken naar oplossingen. Je helpt bij het zoeken, maar dringt geen oplossingen op. Het gezamenlijk zoeken naar oplossingen kan helpen bij het doordringen van de realiteit. Let op het volgende: * De aanwezige steun in de omgeving. * De emoties; ga niet te snel. * Laat de ander niet vertrekken als de ergste emoties niet zijn gezakt. * Zoek naar netwerkmogelijkheden en doorverwijzingen. * Kijk samen hoe je de persoon in de toekomst nog kunt helpen. #### 2.2.6 Stap 5: Afspraak en vervolggesprek Het vastleggen van een afspraak op een bepaalde datum geeft de ontvanger zekerheid dat hij of zij niet aan het lot wordt overgelaten en dat er samen naar oplossingen wordt gezocht. Schets duidelijk wat de ontvanger van jou kan verwachten. Bij een vervolggesprek volg je dezelfde stappen als bij het eerste gesprek. Herhaal de kernboodschappen, ga na of de boodschap en informatie begrepen is, verhelder onduidelijkheden en beantwoord vragen. Bespreek de behoeften en mogelijkheden voor verdere begeleiding (intern/extern). ### 2.3 Slecht nieuws brengen aan kinderen Kinderen pikken veel op, dus betrek hen bij het nieuws. Geef de informatie zeer concreet en benoem ook zo concreet mogelijk de gevolgen voor het kind. Kinderen hebben een levendige fantasie en voelen zich vaak schuldig, dus ont-schuldigen is belangrijk. > **Voorbeeld:** In plaats van te zeggen "mama is ziek", zeg je "mama heeft last van een keelontsteking en moet rusten, daarom kan ze vandaag niet komen spelen." --- # Omgaan met reacties op slecht nieuws 3. Omgaan met reacties op slecht nieuws Het effectief omgaan met reacties op slecht nieuws is cruciaal voor het bieden van adequate ondersteuning en empathie aan de ontvanger. ### 3.1 Het doel van een slecht nieuwsgesprek Het primaire doel van een slecht nieuwsgesprek is tweeledig: enerzijds het helder en duidelijk mededelen van het slechte nieuws, en anderzijds het bieden van essentiële ondersteuning aan de ontvanger om dit nieuws te verwerken. ### 3.2 De impact van slecht nieuws op de ontvanger Slecht nieuws kan diverse emotionele en cognitieve reacties teweegbrengen bij de ontvanger, variërend van verwarring en ongeloof tot verdriet en agressie. Inzicht in deze mogelijke reacties is de eerste stap naar een empathische benadering. ### 3.3 Stappenplan voor het brengen van slecht nieuws Een gestructureerde aanpak is essentieel bij het brengen van slecht nieuws. Het onderstaande stappenplan biedt een kader voor een zorgvuldig en ondersteunend gesprek: #### 3.3.1 De voorbereiding * **Informatieverzameling:** Zorg dat je over voldoende informatie en argumenten beschikt die de negatieve beslissing onderbouwen. Wees er echter van bewust dat er niet altijd tijd is voor uitgebreide voorbereiding; soms is een directe reactie vereist. * **Tijd en ruimte:** Plan het gesprek in op een moment dat er voldoende tijd is en zorg voor een rustige, ongestoorde omgeving. Vermijd het terloops of te snel brengen van slecht nieuws. #### 3.3.2 De introductie * **Directheid en duidelijkheid:** Jouw rol is om het nieuws direct en duidelijk te brengen. * **Contact maken:** Maak kort contact met de ontvanger en toon aan dat je de persoon serieus neemt. Creëer een gepaste sfeer. * **Aankondiging:** Kondig direct aan waar het gesprek over gaat, bijvoorbeeld: "Ik heb slecht nieuws voor jou." Informele openingszinnen zijn in dit specifieke geval niet gepast. #### 3.3.3 De boodschap * **Korte, duidelijke aankondiging:** Geef een voorzichtige waarschuwing dat er slecht nieuws volgt, zodat de ontvanger zich enigszins kan instellen. Voorbeelden zijn: "Ik vrees dat ik slecht nieuws voor je heb" of "Ik heb geen leuke mededeling voor je." * **Kort en concreet brengen:** Deel het slechte nieuws bondig en ondubbelzinnig mee. Bijvoorbeeld: "Je promotie gaat niet door" of "We hebben nog geen sociale woning voor je." * **Korte toelichting:** Geef na het slechte nieuws een beknopte toelichting. * **Herhaling:** Soms is herhaling nodig als het nieuws nog niet is doorgedrongen. ##### 3.3.3.1 Veelvoorkomend vermijdingsgedrag bij het brengen van slecht nieuws * **Uitstel:** Eerst over koetjes en kalfjes praten, waardoor het steeds moeilijker wordt om het eigenlijke nieuws te brengen. * **"Hang yourself"-aanpak:** De cliënt zelf het nieuws laten ontdekken. * **Onpersoonlijke media:** Gebruikmaken van onpersoonlijke communicatiemiddelen. * **Druppelmethode:** Het nieuws in kleine, verspreide delen brengen. * **Verpakken van slecht nieuws:** Om de hete brij heen draaien. #### 3.3.4 De verwerking van reacties * **Individuele verschillen:** Erken dat reacties sterk kunnen variëren per individu. * **Veelvoorkomende reacties:** * Agressie * Paniek, verwarring, angst * Ongeloof, ontkenning * Verdriet (vaak na de initiële ongeloofsfase) ##### 3.3.4.1 Strategieën om met reacties om te gaan * **Tijd en ruimte:** Geef de ontvanger de nodige tijd en ruimte om de reactie te uiten. * **Parafraseren en reflecteren:** Parafraseer de inhoud en reflecteer op de gevoelens. In plaats van "je bent een beetje boos", zeg je bijvoorbeeld: "Ik begrijp dat je razend bent en alles wilt doen om dit ongedaan te maken." * **ANNA:** Altijd Navragen, Nooit Aannemen. * **Maak je niet DIK:** Denk In Kwaliteiten. * **KISS:** Keep It Short & Simple (houd het kort en eenvoudig). * **LSD:** Luisteren, Samenvatten, Doorvragen. * **NIVEA:** Niet Invullen Voor Een Ander. * **OEN:** Wees Open, Eerlijk, Nieuwsgierig. * **OMA:** Laat Oordelen, Meningen en Adviezen thuis. * **Informatie in tweede instantie:** Geef pas aanvullende informatie nadat de eerste emoties zijn verwerkt. * **Beknoptheid:** Wees bondig in je informatieverstrekking. * **Tijdig pauzeren:** Neem tussendoor steeds tijd voor de gevoelens van de ontvanger. * **Dakpantechniek:** Begin nieuwe informatie met een herhaling van een deel van het vorige, omdat ontvangers door emoties heen soms niet alles kunnen opnemen. * **Voeling houden:** Pas je tempo aan het tempo van de cliënt. ##### 3.3.4.2 Veelvoorkomende valkuilen bij de verwerkingsstap * **Contra-agressie:** Reageren op agressie met eigen agressie. * **Verdediging:** In de verdediging schieten. * **Focus op eigen emoties:** De aandacht richten op je eigen emoties. * **Vergulden van de pil:** Het slechte nieuws proberen te verzachten door het positiever te presenteren dan het is. * **Te zakelijk:** Te afstandelijk en formeel blijven. * **Te snel naar de volgende stap:** Te snel overgaan naar het zoeken naar oplossingen. #### 3.3.5 Het perspectief en het bieden van ondersteuning * **Focussen op de toekomst:** Deze stap richt zich op "wat nu?". Soms moet deze stap naar een volgend gesprek worden uitgesteld; volg het tempo van de cliënt. * **Cliënt centraal:** Geef de cliënt het voortouw bij het zoeken naar oplossingen. Help bij het vinden van oplossingen, dring ze niet op. Het zoekproces kan de realiteit helpen doordringen. * **Aandachtspunten:** * Aanwezige steun in de omgeving. * De emoties: laat de cliënt niet vertrekken als de ergste emoties nog niet gezakt zijn. * Netwerk en doorverwijsmogelijkheden verkennen. * Kijk samen naar toekomstige ondersteuningsmogelijkheden. #### 3.3.6 Afspraak en vervolggesprek * **Zekerheid bieden:** Maak een concrete afspraak voor een vervolggesprek. Dit geeft de ontvanger zekerheid dat hij niet aan zijn lot wordt overgelaten en dat er gezamenlijk naar oplossingen wordt gezocht. * **Duidelijkheid over verwachtingen:** Schets helder wat de ontvanger van jou kan verwachten in het vervolggesprek. * **Vervolggesprek:** * Volg dezelfde stappen als in het eerste gesprek. * Herhaal de kernboodschappen van het vorige gesprek. * Verifieer of de boodschap en informatie begrepen is. * Verhelder onduidelijkheden en beantwoord vragen. * Bespreek behoeften en mogelijkheden voor verdere (interne/externe) begeleiding. ### 3.4 Slecht nieuws brengen aan kinderen * **Betrek kinderen:** Kinderen pikken veel op; betrek hen actief in de communicatie. * **Concreet taalgebruik:** Breng de informatie zeer concreet en benoem de gevolgen voor het kind zo specifiek mogelijk. * **Levendige fantasie:** Houd rekening met de levendige fantasie van kinderen. * **Ontschuldigen:** Kinderen voelen zich vaak schuldig; neem dit weg door hen te ontlasten van schuldgevoelens. --- # Slecht nieuws brengen aan kinderen Het effectief brengen van slecht nieuws aan kinderen vereist een concrete, ondersteunende en ontlastende aanpak, rekening houdend met hun belevingswereld en potentiële schuldgevoelens. ### 4.1 Specifieke overwegingen voor kinderen Kinderen pikken veel op uit hun omgeving, zelfs als de informatie niet direct aan hen gericht is. Het is daarom cruciaal om hen te betrekken en open te zijn. #### 4.1.1 Concrete informatie en gevolgen * **Geef de informatie zeer concreet:** Vermijd abstracte taal. Leg uit wat er aan de hand is in termen die een kind begrijpt. * **Benoem de gevolgen zo concreet mogelijk voor het kind:** Kinderen hebben een levendige fantasie en kunnen de gevolgen van slecht nieuws vaak zelf invullen, wat tot meer angst kan leiden dan de realiteit. Specifieke, concrete informatie helpt hen de situatie beter te plaatsen. #### 4.1.2 Ontschuldigen van kinderen * **Kinderen voelen zich vaak schuldig:** Dit is een veelvoorkomende reactie bij kinderen die slecht nieuws ontvangen. Ze kunnen denken dat zij de oorzaak zijn van het probleem. * **Actief ontlasten:** Het is essentieel om expliciet te benoemen dat het kind geen schuld heeft aan de situatie. Dit kan door te zeggen: "Dit is niet jouw schuld," of door de gebeurtenis te plaatsen in een context die losstaat van het gedrag van het kind. ### 4.2 Algemene richtlijnen voor het brengen van slecht nieuws (van toepassing op kinderen) Hoewel de focus hier ligt op kinderen, zijn de algemene stappen voor het brengen van slecht nieuws ook relevant. Deze stappen helpen bij het structureren van het gesprek en bieden een kader voor de hulpverlener. #### 4.2.1 De voorbereiding * **Verzamel informatie en argumenten:** Zorg dat de redenen voor de negatieve beslissing helder zijn. * **Creëer een geschikte setting:** Zorg voor voldoende tijd en een rustige, ongestoorde ruimte. Vermijd het snel en terloops brengen van slecht nieuws, wat een veelvoorkomende valkuil is. #### 4.2.2 Introductie van het slechte nieuws * **Wees direct en duidelijk:** Gebruik zinnen als "Ik heb slecht nieuws voor jou." * **Maak kort contact en toon respect:** Laat zien dat je de ander serieus neemt en creëer een passende sfeer. De informele openingen die in andere gesprekmodellen geadviseerd worden, zijn hier niet op hun plaats. #### 4.2.3 De boodschap * **Korte, duidelijke aankondiging:** Gebruik formuleringen zoals "Ik vrees dat ik niet zo'n leuke mededeling heb." Dit geeft de ontvanger de kans zich enigszins in te stellen. * **Concreet brengen van het nieuws:** Wees kort en bondig. * **Korte toelichting na het nieuws:** Geef daarna een beknopte uitleg. * **Herhaling indien nodig:** Soms is herhaling nodig als het nieuws niet lijkt doorgedrongen te zijn. * **Vermijd valkuilen:** Wees alert op vermijdingsgedrag zoals uitstel, de "hang yourself"-aanpak (de cliënt het nieuws zelf laten ontdekken), het kiezen van onpersoonlijke media, de druppelmethode, of het "verpakken" van het nieuws door eromheen te draaien. #### 4.2.4 De verwerking * **Erken individuele verschillen:** Reacties op slecht nieuws variëren sterk. * **Veelvoorkomende reacties:** Agressie, paniek, verwarring, angst, ongeloof, ontkenning, en verdriet. * **Omgaan met reacties:** Geef tijd en ruimte. Gebruik parafrasering van inhoud en reflectie van gevoelens. Wacht met extra informatie tot de eerste emoties gezakt zijn. Focus op de behoeften van het kind. * **Gebruik technieken:** Denk aan ANNA (Altijd Navragen Nooit Aannemen), KISS me (Keep It Short & Simple), LSD (Luisteren Samenvatten Doorvragen), NIVEA (Niet Invullen Voor Een Ander), OEN (Open Eerlijk Nieuwsgierig) en laat OMA (Oordelen Meningen Adviezen) thuis. * **Valkuilen:** Reageren met contra-agressie, in de verdediging gaan, de aandacht op de eigen emoties richten, het "vergulden van de pil", te zakelijk zijn, of te snel overgaan naar de volgende stap. #### 4.2.5 Het perspectief en ondersteuning bieden * **Focus op de toekomst:** Ga na wat er nu gedaan kan worden. Deze stap kan eventueel uitgesteld worden. * **Laat het kind de regie houden:** Help bij het zoeken naar oplossingen zonder oplossingen op te dringen. Dit helpt bij het doordringen van de realiteit. * **Aandachtspunten:** De aanwezige steun in de omgeving, emoties, en het netwerk van het kind. Laat het kind niet vertrekken als de ergste emoties niet zijn gezakt. * **Zoek naar mogelijkheden:** Identificeer doorverwijsmogelijkheden en kijk hoe je het kind in de toekomst kunt ondersteunen. #### 4.2.6 Afspraak en vervolggesprek * **Plan een vervolgafspraak:** Dit geeft zekerheid dat het kind niet aan zijn lot wordt overgelaten en dat er samen naar oplossingen wordt gezocht. Schets duidelijk wat het kind van jou kan verwachten. * **Herhaal en verhelder:** Volg dezelfde stappen als in het eerste gesprek, herhaal kernboodschappen, ga na of de informatie begrepen is en beantwoord vragen. * **Bespreek verdere begeleiding:** Ga in op behoeften en mogelijkheden voor verdere begeleiding, zowel intern als extern. > **Tip:** Bij het brengen van slecht nieuws aan kinderen is het cruciaal om de boodschap zo concreet mogelijk te maken en expliciet te ontlasten van eventuele schuldgevoelens, gezien hun levendige fantasie. > **Voorbeeld:** In plaats van te zeggen "We kunnen je niet helpen met je aanvraag," kan men bij een kind zeggen: "De regels zeggen dat we dit nu niet kunnen doen, en dat is heel vervelend. Dit heeft niets te maken met wat jij gedaan hebt." --- ## Veelgemaakte fouten om te vermijden - Bestudeer alle onderwerpen grondig voor examens - Let op formules en belangrijke definities - Oefen met de voorbeelden in elke sectie - Memoriseer niet zonder de onderliggende concepten te begrijpen

| Term | Definition | |------|------------| | Slecht nieuws | Boodschappen of mededelingen die negatieve gevolgen hebben voor de ontvanger en als onprettig of teleurstellend worden ervaren. | | Voorbereiding (in context van slecht nieuws) | De fase waarin de spreker informatie verzamelt, argumenten verzamelt, en zorgt voor voldoende tijd en een geschikte, ongestoorde ruimte om het nieuws te brengen. | | Introductie (in context van slecht nieuws) | Het moment waarop de spreker kort contact maakt, de ander serieus neemt en de sfeer creëert om aan te geven dat er slecht nieuws gaat volgen. | | Boodschap (in context van slecht nieuws) | De kern van het slechte nieuws dat kort, duidelijk en concreet wordt gecommuniceerd, gevolgd door een beknopte toelichting indien nodig. | | Verwerking (in context van slecht nieuws) | De fase waarin de ontvanger zijn emotionele reacties (zoals agressie, angst, ongeloof of verdriet) uit, en de spreker hierbij ondersteuning biedt door tijd, ruimte en empathie te geven. | | Perspectief (in context van slecht nieuws) | De stap waarbij gekeken wordt naar de toekomst en mogelijke oplossingen, waarbij de cliënt wordt aangemoedigd het voortouw te nemen in het zoekproces naar oplossingen. | | Vervolggesprek | Een geplande afspraak na het brengen van slecht nieuws om de boodschap te herhalen, onduidelijkheden te verhelderen, vragen te beantwoorden en verdere begeleidingsmogelijkheden te bespreken. | | Ontschuldigen (in context van kinderen) | Het actief wegnemen van schuldgevoelens bij kinderen die mogelijk ontstaan na het ontvangen van slecht nieuws, door hen te verzekeren dat zij geen schuld hebben aan de situatie. | | Concrete informatie (voor kinderen) | Het geven van feitelijke en specifieke details over het slechte nieuws en de directe gevolgen ervan, om de levendige fantasie van kinderen te omkaderen en angst te verminderen. | | ANNA | Een ezelsbruggetje dat staat voor "Altijd Navragen Nooit Aannemen", een communicatietechniek om aannames te vermijden en zeker te zijn van de informatie. | | KISS | Een afkorting van "Keep It Short & Simple", een principe dat pleit voor bondige en duidelijke communicatie, vooral relevant bij het brengen van de boodschap. | | LSD | Een ezelsbruggetje dat staat voor "Luisteren Samenvatten Doorvragen", een methode om actief te luisteren, de boodschap van de ander te bevestigen en verder te informeren. | | NIVEA | Een acroniem dat staat voor "Niet Invullen Voor Een Ander", een principe om te voorkomen dat men de gedachten of gevoelens van de ander invult, maar deze juist navraagt. | | OEN | Een ezelsbruggetje dat staat voor "Open Eerlijk Nieuwsgierig", een houding die bevorderlijk is voor open communicatie en het opbouwen van vertrouwen. | | OMA | Een ezelsbruggetje dat staat voor "Oordelen Meningen Adviezen", dat men beter thuis kan laten in een gesprek, om neutrale en ondersteunende communicatie te bevorderen. | | Dakpantechniek | Een communicatietechniek waarbij nieuwe informatie begint met een herhaling van het vorige punt, om te waarborgen dat de informatie is overgekomen, vooral als de ontvanger door emoties niet alles heeft gehoord. |