PPT Antibiotica deel 3 - niet-beta-lactam antibiotica (macroliden, tetracyclines, fluoroquinolones, sulfonamiden).pdf

# Inleiding tot niet-beta-lactam antibiotica Dit gedeelte biedt een overzicht van diverse klassen niet-beta-lactam antibiotica en hun plaats in de geneeskunde [1](#page=1). ### 1.1 Overzicht van niet-beta-lactam antibiotica Niet-beta-lactam antibiotica omvatten een breed scala aan geneesmiddelen die werken via verschillende mechanismen en worden gebruikt tegen een verscheidenheid aan infecties. Enkele belangrijke klassen zijn [2](#page=2) [72](#page=72): * **Aminoglycosiden:** Gentamicine, streptomycin, amikacine. Deze zijn effectief tegen gramnegatieve bacteriën [2](#page=2) [3](#page=3) [4](#page=4) [72](#page=72). * **Fluoroquinolonen:** Nalidixinezuur, ciprofloxacine, levofloxacine. Ze worden zowel tegen grampositieve als gramnegatieve bacteriën ingezet, met ciprofloxacine als voorbeeld [14](#page=14) [2](#page=2) [3](#page=3) [49](#page=49) [4](#page=4) [72](#page=72). * **Glycopeptiden:** Vancomycine [2](#page=2) [72](#page=72). * **Macroliden en Lincosamiden:** Erythromycine, claritromycine, azitromycine, clindamycine, lincomycine. Azitromycine is een voorbeeld dat wordt ingezet tegen grampositieve bacteriën [14](#page=14) [2](#page=2) [4](#page=4) [72](#page=72) [8](#page=8). * **Tetracyclines:** Tetracycline, doxycycline [2](#page=2) [40](#page=40). * **Sulfonamiden:** Co-trimoxazol (een combinatie van sulfamethoxazol en trimethoprim). Co-trimoxazol wordt aangewend tegen zowel grampositieve als gramnegatieve bacteriën [14](#page=14) [2](#page=2) [4](#page=4) [61](#page=61) [72](#page=72). * **Overige:** Metronidazol, nitrofurantoïne, fosfomycine. Nitrofurantoïne en fosfomycine worden specifiek voor urineweginfecties (UTI) genoemd [2](#page=2) [4](#page=4) [72](#page=72). * **Polymyxinen:** Colistine [3](#page=3) [4](#page=4) [72](#page=72). ### 1.2 Specifieke klassen van niet-beta-lactam antibiotica #### 1.2.1 Macroliden Macroliden, waaronder voorbeelden als erythromycine, claritromycine en azitromycine, vormen een belangrijke groep niet-beta-lactam antibiotica. Azitromycine wordt specifiek vermeld als een middel dat werkzaam is tegen grampositieve bacteriën [14](#page=14) [2](#page=2) [4](#page=4) [72](#page=72) [8](#page=8). #### 1.2.2 Tetracyclines De klasse van tetracyclines omvat medicijnen zoals tetracycline en doxycycline [2](#page=2) [40](#page=40). #### 1.2.3 Fluoroquinolonen Fluoroquinolonen, waaronder ciprofloxacine, levofloxacine en nalidixinezuur, zijn een veelzijdige klasse antibiotica. Ciprofloxacine wordt bijvoorbeeld gebruikt tegen gramnegatieve bacteriën en de klasse als geheel wordt genoemd in de context van zowel grampositieve als gramnegatieve werkzaamheid [14](#page=14) [2](#page=2) [3](#page=3) [49](#page=49) [4](#page=4) [72](#page=72). #### 1.2.4 Sulfonamiden Sulfonamiden, met co-trimoxazol als prominent voorbeeld, maken deel uit van de niet-beta-lactam antibiotica. Co-trimoxazol wordt ingezet tegen zowel grampositieve als gramnegatieve bacteriën [14](#page=14) [2](#page=2) [4](#page=4) [61](#page=61) [72](#page=72). > **Tip:** De verscheidenheid aan niet-beta-lactam antibiotica weerspiegelt hun diverse werkingsmechanismen en brede inzetbaarheid tegen verschillende soorten bacteriële infecties. > **Example:** Ciprofloxacine, een fluoroquinolon, is een veelgebruikt antibioticum voor de behandeling van urineweginfecties en andere bacteriële infecties [72](#page=72). --- # Mechanismen, spectrum en gebruik van specifieke antibiotica Dit deel behandelt de werkingsmechanismen, het spectrum, de kinetiek, veiligheid en resistentiepatronen van specifieke antibiotica, waaronder azithromycine, ciprofloxacine en co-trimoxazol. ### 2.1 Macrolide antibiotica Macroliden worden gekenmerkt door een lactonring met minimaal twee amino- of neutrale suikers. Ze worden onderverdeeld op basis van de grootte van hun ring: 14-ledige ringen (erythromycine, clarithromycine), 15-ledige ringen (azithromycine) en 16-ledige ringen (spiramycine, tylosine, tilmycocin, aivlosin). Het werkingsmechanisme van macroliden wordt omschreven als 'ribosomale sabotage' [11](#page=11). #### 2.1.1 Azithromycine * **Werkingsmechanisme:** Protein synthesis 'sabotage' [12](#page=12). * **Spectrum:** Werkzaam tegen gram-positieve bacteriën, gram-negatieve bacteriën en atypische pathogenen. Het is een reservedi drug voor de behandeling van infecties met *Salmonella*, *Shigella* en *Campylobacter*. Azithromycine is essentieel voor de behandeling van seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en een reservedi drug voor tuberculose (TB) en *Mycobacterium avium complex* (MAC). Het wordt ook gebruikt voor typhoïde koorts, dysenterie, malaria, neonatale sepsis, COPD, trachoom en niet-venereale treponemen [12](#page=12) [24](#page=24). * **Kinetiek:** Kan intraveneus (IV) en oraal (PO) worden toegediend. De ratio AUC/MIC is relevant. Het antibioticum heeft een uitstekende penetratie in weefsels [12](#page=12). * **Veiligheid & allergie:** Interacties zijn mogelijk met fluconazol, ART, warfarine en anti-epileptica [12](#page=12). * **Resistentie:** Komt frequent voor bij gram-positieven (bv. *S. pneumoniae*) en is emergente bij *Salmonella* en co-infecties [12](#page=12). * **Overige:** Wordt veelvuldig gebruikt voor een breed scala aan indicaties in de humane en diergeneeskunde. Het is een 'WATCH' antibioticum [12](#page=12). > **Tip:** Azithromycine is een belangrijk antibioticum voor tropische en lage-inkomenslanden, met een brede toepassing in zowel behandeling als preventie, waaronder trachoom, yaws, en profylaxe van neonatale infecties [26](#page=26). ### 2.2 Ciprofloxacine * **Werkingsmechanisme:** Nucleic acid 'sabotage' [52](#page=52). * **Spectrum:** Werkzaam tegen gram-negatieve bacteriën, waaronder *Salmonella*. Het is een tweedelijns middel voor TB. Ciprofloxacine wordt gebruikt bij typhoïde koorts en multi-drug resistente tuberculose (MDR-TB) [24](#page=24) [52](#page=52). * **Kinetiek:** Kan IV en PO worden toegediend. De ratio AUC/MIC is relevant en het bereikt hoge concentraties in weefsels [52](#page=52). * **Veiligheid & allergie:** Niet geschikt voor kinderen en zwangere vrouwen [52](#page=52). * **Resistentie:** Ontstaat snel bij monotherapie door puntmutaties in gyrase. Er is vaak co-resistentie met ESBL-producerende bacteriën, en er is een mogelijke link tussen ciprofloxacinegebruik en de selectie van ESBL [52](#page=52). * **Overige:** Wijdverspreid beschikbaar en vaak gebruikt in dieren. Het is een 'WATCH' antibioticum [52](#page=52). > **Tip:** Vanwege het snelle resistentieprofiel bij monotherapie en de potentiële rol in de selectie van ESBL, is zorgvuldig gebruik van ciprofloxacine cruciaal [52](#page=52). ### 2.3 Co-trimoxazol * **Werkingsmechanisme:** Nucleic acid 'sabotage' door inhibitie van bacteriële foliumzuurmetabolisme [65](#page=65). * **Spectrum:** Werkzaam tegen gram-positieve en gram-negatieve bacteriën. Het is effectief tegen *Pneumocystis jirovecii* pneumonia (PJP), *Burkholderia* en *Stenotrophomonas*. Co-trimoxazol wordt gebruikt bij invasieve MRSA, PJP, malaria en HIV [24](#page=24) [65](#page=65). * **Kinetiek:** Kan IV en PO worden toegediend met goede weefselpenetratie (bv. in bot). Het is tijd-afhankelijk, wat frequent doseren vereist [65](#page=65). * **Veiligheid & allergie:** Mogelijke bijwerkingen zijn huiduitslag, nefrotoxiciteit en cytopenie [65](#page=65). * **Resistentie:** Wijdverspreid, vaker bij gram-negatieven dan gram-positieven. Er is vaak co-resistentie in ESBL-producerende stammen [65](#page=65). * **Overige:** Wijdverspreid beschikbaar. Het kan een alternatief zijn voor vancomycine bij diepe *Staphylococcus aureus* infecties. Het is een 'ACCESS' antibioticum [65](#page=65). > **Example:** Co-trimoxazol speelt een cruciale rol in de behandeling en preventie van PJP bij immuungecompromitteerde patiënten, zoals HIV-patiënten. Het wordt ook gebruikt als profylaxe voor *Mycobacterium avium complex* (MAC) infectie in HIV-patiënten en voor de preventie van malaria [24](#page=24) [26](#page=26). --- # Antibioticaresistentie en impact op het microbioom Antibioticaresistentie is een groeiend wereldwijd probleem, waarbij met name macroliden en fluoroquinolonen onder de loep worden genomen, met significante gevolgen voor het menselijk microbioom. ### 3.1 De wereldwijde toename van antibioticaresistentie De toenemende wereldwijde resistentie tegen antibiotica is een kritieke zorg. Dit fenomeen wordt verergerd door het gebruik van bepaalde antibiotica, zoals macroliden en fluoroquinolonen, die de gevoeligheid van pathogenen kunnen verminderen en resistentiegenen kunnen laten circuleren en uitwisselen [28](#page=28). ### 3.2 Antibiotica en hun impact op het microbioom Gebruik van antibiotica heeft een directe impact op het microbioom. Hoewel een enkele kuur amoxicilline initieel leidt tot een kortstondige toename van niet-gevoelige isolaten in de faryngeale flora, kan dit effect tot meer dan 180 dagen aanhouden na een kuur met azithromycine of claritromycine. Dit benadrukt hoe commensale flora kan dienen als reservoir voor resistentie voor potentieel pathogene bacteriën. De antibiotica vernietigen niet alleen schadelijke bacteriën, maar ook nuttige bacteriën in de darmflora (het microbioom) [28](#page=28) [29](#page=29) [30](#page=30) [58](#page=58). ### 3.3 Macrolidenresistentie Macrolidenresistentie wordt gedefinieerd aan de hand van specifieke breakpoints voor erytromycine en claritromycine (meer dan 0,5 µg/dl) en azitromycine (meer dan 1 µg/dl). De belangrijkste resistentiemechanismen omvatten modificatie van de doelwitlocatie van het geneesmiddel (via *erm*-genen), actieve efflux van het antibioticum (via *mef*-genen), en inactivatie van het geneesmiddel (via *mph*-genen). Wereldwijde data tonen een toenemende trend in macrolidenresistentie. In New Delhi is er bijvoorbeeld een snelle stijging van azitromycineresistentie waargenomen in *Salmonella enterica* serovar Typhi [31](#page=31) [32](#page=32) [35](#page=35). ### 3.4 Fluoroquinolonenresistentie Resistentie tegen fluoroquinolonen, zoals ciprofloxacine, kan ontstaan door eenvoudige puntmutaties in DNA-gyrase, het enzym dat essentieel is voor de replicatie van bacteriën. Deze resistentie ontstaat snel en gemakkelijk, zelfs bij monotherapie [56](#page=56) [57](#page=57). > **Tip:** Resistentie tegen fluoroquinolonen kan leiden tot verdere selectie van virulente clonen, *C. difficile*, en resistentie tegen andere antibioticaklassen (zoals ESBL, CPE, KPC), wat wordt aangeduid als 'collateral damage' [57](#page=57). Een voorbeeld van een patiënt met een langdurig verblijf in een sloppenwijk in Delhi toonde resistentie tegen ciprofloxacine (MIC > 4 µg/ml, met een *qnrB7*-mutatie), azitromycine (MIC = 32 µg/ml), en cotrimoxazol (MIC > 320 µg/ml), naast ESBL-productie (SHV-12) [36](#page=36). ### 3.5 Overmatig gebruik en resistentie Overmatig gebruik van specifieke antibiotica, waaronder carbapenems, fluoroquinolonen en derdegeneratie cefalosporines, kan leiden tot een nog grotere toename van resistentie. Dit verhoogt het risico voor pathogenen en bevordert de uitwisseling van resistentiegenen [58](#page=58) [59](#page=59). > **Voorbeeld:** Het niet-gecontroleerd gebruik van breed-spectrum antibiotica creëert een selectieve druk die resistente bacteriën bevoordeelt, waardoor de effectiviteit van deze levensreddende medicijnen op lange termijn afneemt. --- # Classificatie en toepassingen van antibiotica in specifieke settings Deze sectie behandelt de AWaRe-classificatie van antibiotica en hun specifieke toepassingen in tropische, laaggecentreerde omgevingen, inclusief massabehandelingen en bijzondere indicaties. ### 4.1 De AWaRe-classificatie van antibiotica De AWaRe-classificatie is een classificatiesysteem dat is ontwikkeld om het antibioticagebruik te stroomlijnen, met name gericht op het bevorderen van toegang, het nauwkeurig monitoren van gebruik, en het reserveren van bepaalde antibiotica. Het onderscheidt antibiotica in drie hoofdcategorieën: Access, Watch, en Reserve [27](#page=27). * **Access:** Deze categorie omvat 'essentiële moleculen' die breed toegankelijk en betaalbaar moeten zijn. Antibiotica in de Access-categorie zijn doorgaans de eerste keuze voor veelvoorkomende infecties en hebben een breed spectrum met weinig resistentieontwikkeling. Voorbeelden van Access-antibiotica die specifiek worden genoemd voor lagelonenomgevingen zijn nitrofurantoïne voor urineweginfecties en tetracyclines [27](#page=27) [44](#page=44) [74](#page=74). * **Watch:** Deze groep bestaat uit antibiotica die 'nauwlettend in de gaten gehouden moeten worden' (to be surveilled closely). Ze worden aanbevolen als alternatieven voor Access-antibiotica bij bepaalde infecties, maar hun gebruik vereist meer aandacht vanwege een potentieel hoger risico op resistentieontwikkeling. Fosfomycine wordt in deze categorie ingedeeld. Ook fluorochinolonen en macroliden worden genoemd als behorende tot de Watch-categorie [27](#page=27) [75](#page=75). * **Reserve:** Dit zijn 'laatste redmiddel'-antibiotica (last resort antibiotics). Ze worden gereserveerd voor ernstige infecties of infecties veroorzaakt door multiresistente micro-organismen (MDRO's) waarvoor andere behandelopties falen. Voorbeelden van Reserve-antibiotica zijn polymyxines, cephalosporines van de 5e generatie en linezolid. Amikacine en meropenem worden ook genoemd in de context van invasieve MDRO-infecties, wat impliceert dat ze in een Reserve-rol kunnen functioneren, met name voor gramnegatieve infecties en multiresistente tuberculose (MDR-TB) [24](#page=24) [27](#page=27). ### 4.2 Toepassingen van antibiotica in tropische, laaggecentreerde omgevingen In tropische en laaggecentreerde omgevingen zijn specifieke antibioticakeuzes en toepassingsstrategieën cruciaal vanwege de prevalentie van bepaalde infecties, de beschikbaarheid van medicatie en de volksgezondheidsuitdagingen [26](#page=26). #### 4.2.1 Massabehandelingen Massabehandelingen met antibiotica worden ingezet voor de preventie en controle van specifieke infectieziekten in gemeenschappen. Macroliden, zoals azithromycine, zijn populair voor massabehandelingen [15](#page=15). * **Azithromycine in Massabehandelingen:** Een belangrijk voorbeeld is deMORDOR-studie, uitgevoerd in 1533 gemeenschappen met 190.238 kinderen. Deze gerandomiseerde gecontroleerde trial (RCT) vergeleek azithromycine (20 mg/kg) met placebo, toegediend gedurende vier keer per half jaar. De studie toonde een significante vermindering van de mortaliteit met 13,5% aan, met het grootste voordeel zichtbaar bij de jongste kinderen en in de armste gemeenschappen. De evaluatie van antimicrobiële resistentie (AMR) selectie als gevolg van deze behandeling was destijds nog lopende [21](#page=21). * **Andere Indicaties voor Massadrugs Treatment:** Naast de initiële focus op azithromycine, worden antibiotica ook ingezet voor massadrugs treatment bij ziekten zoals trachoom en yaws [26](#page=26). #### 4.2.2 Specifieke Indicaties en Gebruik van Reserve-antibiotica De toepassing van antibiotica in lagelonenomgevingen omvat ook specifieke indicaties voor zowel 'Access' als 'Reserve' antibiotica, rekening houdend met de lokale epidemiologie van infecties en resistentiepatronen [26](#page=26). * **Indicaties voor Azithromycine:** Naast massabehandelingen wordt azithromycine ook ingezet voor tyfuskoorts, seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's), dysenterie, malaria (in combinatie met andere middelen), neonatale sepsis, COPD, trachoom en niet-venereale treponemen [24](#page=24). * **Indicaties voor Ciprofloxacine:** Ciprofloxacine wordt gebruikt voor tyfuskoorts en MDR-TB [24](#page=24). * **Indicaties voor Co-trimoxazol:** Dit antibioticum is geïndiceerd voor invasieve MRSA, Pneumocystis jirovecii pneumonie (PJP), malaria en HIV [24](#page=24). * **Indicaties voor Meropenem en Amikacine:** Beide antibiotica worden ingezet bij invasieve multiresistente gramnegatieve infecties en MDR/extensively drug-resistant TB (XDR-TB). Meropenem specifiek voor invasieve multidrugs-resistant organismen (MDRO) [24](#page=24). * **Indicaties voor Linezolid:** Dit antibioticum is gereserveerd voor invasieve MDRO gram-positieve infecties en MDR-TB [24](#page=24). * **Specifieke 'Reserve' Indicaties:** Antibiotica in de Reserve-categorie worden ingezet voor invasieve multidrug-resistente Salmonella-infecties, Shigella-infecties, Campylobacter-infecties, lymphogranuloma venereum, syfilis en cholera [26](#page=26). * **Profylactisch Gebruik:** Antibiotica kunnen ook profylactisch worden ingezet ter preventie van neonatale infecties, ter preventie van laag geboortegewicht, en ter preventie van overlijden en ernstige ziekte bij zuigelingen. Verder is profylaxe ter preventie van Mycobacterium avium complex (MAC) infectie bij HIV-patiënten en ter preventie van malaria (in combinatie) vermeld. Syndromische behandeling van SOA's bij sekswerkers valt ook onder deze categorie [26](#page=26). #### 4.2.3 Urineweginfecties en specifieke 'Access' en 'Watch' antibiotica Urineweginfecties (UTI's) zijn een veelvoorkomende bron van infecties en kunnen vaak worden veroorzaakt door multiresistente organismen (MDRO's), wat de behandeling bemoeilijkt. Er is behoefte aan lokaal werkende alternatieven [73](#page=73). * **Nitrofurantoïne (Access):** * **Mechanisme:** Saboteert eiwitproductie en nucleïnezuren [74](#page=74). * **Spectrum:** Effectief tegen grampositieve en gramnegatieve bacteriën bij lagere UTI's. Blijft actief tegen veel MDRO's [74](#page=74). * **Kinetiek:** Oraal in te nemen, 3-4 keer per dag dosering. Alleen effectieve concentraties in de urine [74](#page=74). * **Veiligheid & Allergie:** Kan misselijkheid veroorzaken. Neuritis, longreacties en hepatitis zijn mogelijke bijwerkingen. Vermeden bij patiënten met verminderde nierfunctie [74](#page=74). * **Resistentie:** Tot nu toe laag [74](#page=74). * **Overige:** Niet wijdverbreid beschikbaar. Geclassificeerd als 'ACCESS'-antibioticum [74](#page=74). * **Fosfomycine (Watch):** * **Mechanisme:** Remt celwandvorming en veroorzaakt schade [75](#page=75). * **Spectrum:** Effectief tegen grampositieve en gramnegatieve bacteriën bij lagere UTI's. Blijft actief tegen veel MDRO's [75](#page=75). * **Kinetiek:** Oraal of intraveneus (IV) in te nemen, eenmalige dosering [75](#page=75). * **Veiligheid & Allergie:** Niet aanbevolen voor kinderen. Vragen rond gebruik tijdens zwangerschap [75](#page=75). * **Resistentie:** Tot nu toe laag [75](#page=75). * **Overige:** Niet wijdverbreid beschikbaar. Meer onderzoek nodig naar IV-toepassing. Geclassificeerd als 'WATCH'-antibioticum [75](#page=75). > **Tip:** De AWaRe-classificatie is een belangrijk instrument voor antibiotic stewardship en helpt zorgverleners bij het maken van rationele keuzes, vooral in omgevingen met beperkte middelen. > **Tip:** Het is cruciaal om rekening te houden met lokale resistentiepatronen bij de keuze van antibiotica, zelfs binnen de 'Access'-categorie. > **Voorbeeld:** Massabehandelingen met azithromycine in deMORDOR-studie illustreren het potentieel van antibiotica voor significante volksgezondheidsinterventies, maar benadrukken ook de noodzaak van monitoring op resistentie [21](#page=21). --- [ ] [23](#page=23). De mogelijke 'conflict of interest' in de veterinaire sector wordt benoemd, met een verwijzing naar een rapport van de FAO/WHO/OIE Expert Meeting uit 2007. Dit suggereert dat het gebruik van antibiotica in de veeteelt aandacht verdient binnen het bredere kader van antibioticagebruik en resistentie [23](#page=23). [ ] [19](#page=19). [ ] [20](#page=20). [ ] De informatie over "Research interest" en "Mass treatment" uit deze pagina's is geïntegreerd in de sectie over massabehandelingen en de algemene toepassingen [20](#page=20). --- ## Veelgemaakte fouten om te vermijden - Bestudeer alle onderwerpen grondig voor examens - Let op formules en belangrijke definities - Oefen met de voorbeelden in elke sectie - Memoriseer niet zonder de onderliggende concepten te begrijpen

| Term | Definition | |------|------------| | Macroliden | Een klasse van antibiotica gekenmerkt door een grote lactonring waaraan suikers gebonden zijn; ze werken door eiwitsynthese te remmen op het ribosoom en worden gebruikt tegen grampositieve, gramnegatieve en atypische bacteriën. | | Tetracyclines | Een groep van breedspectrum antibiotica die de bacteriële eiwitsynthese remmen door te binden aan het 30S ribosomale subeenheid. Ze worden vaak gebruikt voor huidinfecties, luchtweginfecties en SOA's. | | Fluoroquinolonen | Een klasse van breedspectrum antibiotica die DNA-gyrase en topoisomerase IV remmen, essentieel voor DNA-replicatie, transcriptie en reparatie in bacteriën. Ze zijn werkzaam tegen veel gramnegatieve en sommige grampositieve bacteriën. | | Sulfonamiden | Een klasse van synthetische antibacteriële middelen die de synthese van foliumzuur in bacteriën remmen, wat essentieel is voor hun groei. Co-trimoxazol is een veelgebruikte combinatie van trimethoprim en sulfamethoxazol. | | Gram-positief | Een type bacterie dat een dikke celwand heeft die bij Gram-kleuring paars kleurt. Deze groep bevat veel pathogenen, maar veel antibiotica zijn effectief tegen hen. | | Gram-negatief | Een type bacterie dat een dunnere celwand heeft en een buitenmembraan; deze kleuren roze bij Gram-kleuring. Ze zijn vaak resistenter tegen antibiotica dan Gram-positieve bacteriën. | | Ribosomaal | Verwijst naar het ribosoom, de cellulaire machine verantwoordelijk voor eiwitsynthese. Antibiotica die op het ribosoom inwerken, verstoren de productie van essentiële bacteriële eiwitten. | | Atypische bacteriën | Een groep bacteriën die niet voldoen aan de standaard classificatie van Gram-positief of Gram-negatief, vaak gekenmerkt door specifieke celwandstructuren of leefgewoonten; ze vereisen vaak specifieke antibiotica. | | Reserve-antibioticum | Een antibioticum dat gereserveerd is voor de behandeling van ernstige infecties, met name die veroorzaakt door multiresistente bacteriën, en dat alleen mag worden gebruikt als alle andere opties gefaald hebben. | | Massabehandeling | Een strategie waarbij een antibioticum aan een grote populatie wordt toegediend, vaak ter preventie of controle van infectieziekten, met potentiële voordelen voor volksgezondheid maar ook risico op resistentieontwikkeling. | | Microbioom | De verzameling van alle micro-organismen (bacteriën, schimmels, virussen) die in of op een gastheer leven, inclusief het menselijk lichaam. Een gezond microbioom is cruciaal voor verschillende lichaamsfuncties. | | AWaRe-classificatie | Een classificatiesysteem dat antibiotica categoriseert in Access (essentieel, breed beschikbaar), Watch (moet nauwlettend worden gevolgd, beperkt gebruik) en Reserve (laatste redmiddelen). | | Foliumzuur metabolisme | Het biochemische proces waarbij foliumzuur wordt gesynthetiseerd, gemetaboliseerd en gebruikt in cellen. Veel sulfonamiden en trimethoprim remmen specifieke stappen in dit metabolisme, wat essentieel is voor bacteriegroei. | | ESBL (Extended-spectrum beta-lactamase) | Een enzym geproduceerd door sommige bacteriën dat de afbraak van bepaalde bèta-lactam antibiotica mogelijk maakt, wat leidt tot resistentie tegen deze medicijnen. | | MDRO (Multidrug-resistant organism) | Een bacterie die resistent is tegen meerdere klassen van antibiotica, wat de behandeling van infecties aanzienlijk bemoeilijkt. | | Necrotiserende fasciitis | Een zeldzame maar ernstige bacteriële infectie die snel het zachte weefsel vernietigt, inclusief spierfascia. Vereist onmiddellijke chirurgische interventie en agressieve antibiotische behandeling. | | DNA-gyrase | Een enzym dat cruciaal is voor het ontwinden en opnieuw verbinden van DNA-strengen tijdens DNA-replicatie en transcriptie. Fluoroquinolonen werken door dit enzym te remmen. | | Kinétiek | De studie van de beweging en het lot van een geneesmiddel in het lichaam, inclusief absorptie, distributie, metabolisme en excretie (ADME). Dit beïnvloedt dosering en effectiviteit. | | Speciëring | Het proces van het identificeren en classificeren van bacteriën. Dit kan gebeuren op basis van morfologie, gramkleuring, biochemische tests of moleculaire methoden. |