PPT Antibiotica deel 2 - beta-lactam antibiotica.pdf

# Beta-lactam antibiotica: overzicht en classificatie Beta-lactam antibiotica vormen een belangrijke klasse antimicrobiële middelen, gekenmerkt door hun gedeelde beta-lactamring en vergelijkbaar werkingsmechanisme, maar variërend in hun spectrum, farmacokinetiek en klinische toepassingen [5](#page=5). ### 1.1 Algemene introductie tot beta-lactam antibiotica Beta-lactam antibiotica zijn een groep antimicrobiële middelen die worden gekenmerkt door de aanwezigheid van een beta-lactamring in hun chemische structuur. Deze ring is essentieel voor hun antibacteriële activiteit. Ze werken door de synthese van de bacteriële celwand te remmen, wat leidt tot celdood. De belangrijkste klassen binnen deze groep zijn penicillines, cefalosporines, carbapenems en monobactams. Deze antibiotica worden vaak geclassificeerd op basis van hun spectrum van activiteit, chemische structuur en de generatie waartoe ze behoren (vooral relevant voor cefalosporines) [20](#page=20) [22](#page=22) [44](#page=44) [5](#page=5) [6](#page=6). ### 1.2 Classificatie van beta-lactam antibiotica #### 1.2.1 Penicillines Penicillines zijn de oudste en een van de meest gebruikte klassen beta-lactam antibiotica [7](#page=7). * **Voorbeelden:** Penicilline, amoxicilline, ampicilline, methicilline, cloxacilline, flucoxacilline, temocilline, amoxicilline-clavulaanzuur, piperacilline-tazobactam [5](#page=5). * **Werkingsmechanisme:** Celwitinhibitie en -schade [20](#page=20). * **Spectrum en Toepassingen:** * **Flucloxacilline:** Primair gericht op Gram-positieven, met name *Staphylococcus* spp.. Het wordt gebruikt als eerste-lijnbehandeling voor invasieve *S. aureus* infecties en wordt beschouwd als een 'ACCESS' antibioticum [20](#page=20). * **Temocilline:** Exclusief gericht op Gram-negatieven zoals *E. coli* en andere *Enterobacterales*, vaak gebruikt bij complexe urineweginfecties en urosepsis. Het wordt geclassificeerd als een 'WATCH' antibioticum en is niet effectief tegen ESBL-producerende bacteriën [23](#page=23). * **Amoxicilline:** Werkzaam tegen Gram-positieven zoals *S. pneumoniae*, *Enterococcus* spp., en *Hemophilus influenzae*. Het is een eerste-lijnbehandeling voor luchtweginfecties en wordt beschouwd als een 'ACCESS' antibioticum [24](#page=24). * **Kinetiek:** Vaak tijd-afhankelijk, wat frequente dosering vereist (bijvoorbeeld 4-6 keer per dag voor flucloxacilline en amoxicilline). Temocilline wordt uitsluitend intraveneus toegediend en concentreert zich in de urine, wat frequente dosering of continue infusie noodzakelijk maakt [20](#page=20) [23](#page=23) [24](#page=24). * **Veiligheid en Allergie:** Typisch geassocieerd met IgE-gemedieerde allergieën [20](#page=20) [23](#page=23) [24](#page=24). * **Resistentie:** Penicillines kunnen worden beïnvloed door beta-lactamasen. Flucloxacilline kan resistent zijn tegen MRSA (ongeveer 10% in België) [20](#page=20) [24](#page=24). #### 1.2.2 Cefalosporines Cefalosporines werden ontdekt in 1948 uit *Cephalosporium acremonium* (nu *Sarocladium strictum*) en de eerste op de markt verscheen in 1964. Ze delen hetzelfde werkingsmechanisme als penicillines. Er is een zeer lage kruisallergie met penicilline-allergie. Cefalosporines worden onderverdeeld in vijf generaties, waarbij de spectrumactiviteit en farmacologische eigenschappen variëren per generatie [43](#page=43) [5](#page=5). * **Generaties en voorbeelden:** * 1e generatie: Cefazolin [43](#page=43) [5](#page=5). * 2e generatie: Cefuroxime [43](#page=43) [5](#page=5). * 3e generatie: Ceftriaxon, Cefotaxim, Ceftazidim [43](#page=43) [5](#page=5). * 4e generatie: Cefepime [43](#page=43) [5](#page=5). * 5e generatie: Ceftaroline, Ceftobiprole [43](#page=43) [5](#page=5). #### 1.2.3 Carbapenems Carbapenems vertegenwoordigen een krachtige klasse van beta-lactam antibiotica [5](#page=5) [60](#page=60). * **Voorbeelden:** Imipenem, meropenem [5](#page=5). * **Werkingsmechanisme:** Celwitinhibitie en -schade. * **Spectrum:** Zeer breed spectrum, effectief tegen een breed scala aan Gram-positieve en Gram-negatieve bacteriën, inclusief veel resistente stammen [22](#page=22) [6](#page=6). * **Kinetiek:** Meestal intraveneus toegediend [22](#page=22). #### 1.2.4 Monobactams Monobactams zijn een specifieke klasse binnen de beta-lactams [5](#page=5). * **Voorbeeld:** Azactam [5](#page=5). * **Werkingsmechanisme:** Celwitinhibitie en -schade. * **Spectrum:** Primair effectief tegen Gram-negatieve bacteriën. Ze hebben geen kruisreactiviteit met penicillines of cefalosporines wat betreft allergieën [5](#page=5). ### 1.3 Vergelijkingstabel van geselecteerde beta-lactam antibiotica | Antibiotica | Klasse | Spectrum (primair) | Toepassing (voorbeeld) | Status | | :----------------------- | :--------------- | :---------------------------------- | :---------------------------------------------------- | :--------------- | | Amoxicilline | Penicilline | Gram-positieven, *H. influenzae* | Luchtweginfecties | ACCESS | | Piperacilline-tazobactam | Penicilline | Breed spectrum, inclusief *Pseudomonas* | Ernstige infecties | | | Ceftriaxon (3e gen) | Cefalosporine | Breed spectrum, Gram-negatieven | Diverse infecties | | | Meropenem | Carbapenem | Zeer breed spectrum | Ernstige, multiresistente infecties | | | Flucloxacilline | Penicilline | *Staphylococcus* spp. | *S. aureus* infecties | ACCESS | | Amoxicilline-clavulaanzuur | Penicilline | Breed spectrum | Diverse infecties | | | Temocilline | Penicilline | Gram-negatieven | Complexe urineweginfecties, urosepsis | WATCH | | Cefazolin (1e gen) | Cefalosporine | Voornamelijk Gram-positieven | Infecties door Gram-positieven | | | Cefuroxim (2e gen) | Cefalosporine | Breder spectrum dan 1e gen | | | | Cefepime (4e gen) | Cefalosporine | Breed spectrum, waaronder *Pseudomonas* | Ernstige infecties | | --- # Specifieke penicillines en hun indicaties Dit deel behandelt specifieke penicillinepreparaten, hun kinetiek, indicaties voor infectiebehandeling en -preventie, en toedieningsvormen. ### 2.1 Benzylpenicilline (Penicilline-G) Benzylpenicilline, ook wel bekend als Penicilline-G, is een intraveneus (IV) toe te dienen antibioticum met een korte halfwaardetijd van 1 tot 3 uur. Dit vereist frequente dosering. De dosering wordt uitgedrukt in Miljoen Internationale Units (MIU) omdat het een oudere maat is die werd gebruikt voor een van oorsprong natuurlijk en ambachtelijk product met wisselende samenstelling [10](#page=10) [11](#page=11) [12](#page=12). #### 2.1.1 Indicaties voor benzylpenicilline * **Neurosyfilis:** Een veelgebruikte indicatie is de behandeling van neurosyfilis, waar doseringen zoals 24 MIU per 24 uur (verdeeld over bijvoorbeeld 4 MIU zes keer per dag of 2 MIU twaalf keer per dag) worden gehanteerd [12](#page=12). * **Behandeling van S. pneumoniae in pneumonie:** Penicilline kan effectief zijn bij *S. pneumoniae* infecties, hoewel de effectiviteit afhangt van de gevoeligheid van de bacterie. Bij penicilline-resistente stammen is toenemende dosering minder zinvol [15](#page=15). #### 2.1.2 Toedieningsvormen en doseringsstrategieën Benzylpenicilline kan zowel intermitterend als continu worden toegediend. Een studie naar intrapartumbehandeling van groep B-streptokokkeninfecties illustreert de gesimuleerde plasma- en navelstrengbloedconcentraties bij verschillende toedieningsregimes, waaronder intermitterende en continue infusies [13](#page=13). > **Tip:** Frequente dosering is essentieel voor penicillines vanwege hun tijd-afhankelijke werking. ### 2.2 Benzathine-benzylpenicilline Benzathine-benzylpenicilline is een intramusculair (IM) toe te dienen preparaat waarbij benzathine fungeert als stabilisator om een vertraagde afgifte van penicilline te bewerkstelligen. Dit resulteert in een zeer lange halfwaardetijd van meer dan 300 uur. Eén injectie van 2,4 miljoen eenheden wordt over een periode van 7 dagen vrijgesteld [16](#page=16). #### 2.2.1 Kenmerken en toediening * De injectie kan pijnlijk zijn, waardoor de toevoeging van lidocaïne wordt aanbevolen [16](#page=16). * Vanwege de stroperigheid van de suspensie, dient deze snel te worden geïnjecteerd [16](#page=16). #### 2.2.2 Indicaties voor benzathine-benzylpenicilline Benzathine-benzylpenicilline wordt zowel curatief als preventief ingezet [17](#page=17). * **Curatief:** * Primaire syfilis: één injectie van 2,4 miljoen eenheden (behandeling gedurende 1 week) [17](#page=17). * Secundaire syfilis: drie injecties van 2,4 miljoen eenheden verdeeld over drie opeenvolgende weken [17](#page=17). * **Preventief:** * Recurrente erysipelas: één injectie van 2,4 miljoen eenheden per maand [17](#page=17). * Acuut gewrichtsreuma [17](#page=17). ### 2.3 Orale penicillines Orale penicillines, zoals feneticilline en fenoxymethylpenicilline (Penicilline V), zijn beschikbaar voor oraal gebruik. Feneticilline is sinds 2022 in België beschikbaar. Fenoxymethylpenicilline is niet langer als standaard geneesmiddel verkrijgbaar, maar kan op voorschrift door een apotheker bereid worden. Andere orale penicillines, zoals amoxicilline, zijn wel algemeen verkrijgbaar op voorschrift [18](#page=18) [19](#page=19). #### 2.3.1 Kinetische aspecten en weerstand Penicillines hebben over het algemeen een tijd-afhankelijk werkingsmechanisme, wat frequente dosering vereist. De effectiviteit van penicillines is afhankelijk van de gevoeligheid van de betreffende bacterie. Bij *Staphylococcus* soorten is de resistentie hoog (meer dan 80%), terwijl de resistentie bij groep A-streptokokken nog laag is. De resistentie bij pneumokokken is variabel [10](#page=10) [11](#page=11) [8](#page=8). > **Tip:** Bij orale toediening moet rekening worden gehouden met de beschikbaarheid en de noodzaak van frequente inname om therapeutische spiegels te handhaven. ### 2.4 Algemene principes van penicillinegebruik Penicillines werken door inhibitie van de celwandsynthese en veroorzaken schade aan de celwand van bacteriën. Hun spectrum omvat voornamelijk Gram-positieve bacteriën en spirocheten, zoals streptokokken, enterokokken, *Treponema pallidum* (syfilis), *Borrelia* spp. en *Leptospira* spp. . Penicilline wordt beschouwd als een 'ACCESS' antibioticum. Allergieën, met name IgE-gemedieerde reacties, zijn een belangrijke overweging bij het gebruik van penicillines [8](#page=8). --- # Combinaties van beta-lactam antibiotica met beta-lactamase inhibitoren Dit onderwerp bespreekt de synergie tussen beta-lactam antibiotica en beta-lactamase inhibitoren, die samen een breder spectrum aan bacteriële infecties bestrijden door de afbraak van het beta-lactam antibioticum te voorkomen [25](#page=25). ### 3.1 Mechanisme van werking Beta-lactam antibiotica (BLA) remmen de synthese van de bacteriële celwand, wat leidt tot celdood. Echter, veel bacteriën produceren beta-lactamase enzymen die de beta-lactam ring van deze antibiotica kunnen afbreken, waardoor ze ineffectief worden. Beta-lactamase inhibitoren (BLI) zijn stoffen die deze beta-lactamase enzymen kunnen binden en neutraliseren. Hierdoor kan het gecombineerde BLA-BLI preparaat de bacteriële celwand effectiever remmen, zelfs bij bacteriën die normaal resistent zouden zijn door beta-lactamase productie [26](#page=26) [27](#page=27) [29](#page=29). #### 3.1.1 Voorbeelden van BLA-BLI combinaties * **Amoxicilline-clavulaanzuur**: * Amoxicilline fungeert als het 'werkpaard' dat de celwandsynthese remt [27](#page=27). * Clavulaanzuur is de 'protector' die beta-lactamases inhibeert [27](#page=27). * Dit preparaat is effectief tegen gram-positieve bacteriën, gram-negatieve bacteriën en anaeroben [26](#page=26). * Clavulaanzuur is werkzaam in een lage dosering, bijvoorbeeld 250 mg per dag [27](#page=27). * Het wordt veel gebruikt voor community-acquired infecties zoals lagere luchtweginfecties bij comorbiditeit, intra-abdominale infecties, en sepsis [26](#page=26). * Het wordt beschouwd als een 'ACCESS' antibioticum [26](#page=26). * Kinetiek: Orale toediening (PO) en intraveneuze toediening (IV) zijn mogelijk. Het is tijdsafhankelijk, wat frequente dosering (3-4 maal per dag) vereist [26](#page=26). * Veiligheid en allergie: Kan IgE-gemedieerde allergieën veroorzaken en is geassocieerd met infecties door *C. difficile* [26](#page=26). * Resistentie: Kan resistent zijn tegen ESBL, AmpC en CPE-producerende bacteriën [26](#page=26). * **Piperacilline-tazobactam**: * Piperacilline is het actieve antibioticum, en tazobactam is de beta-lactamase inhibitor [29](#page=29). * Dit preparaat heeft een breed spectrum dat gram-positieve bacteriën, gram-negatieve bacteriën (inclusief *Pseudomonas aeruginosa*) en anaeroben omvat [29](#page=29). * Tazobactam helpt bij het omzeilen van de activiteit van beta-lactamases [29](#page=29). * Het wordt beschouwd als een 'WATCH' antibioticum [29](#page=29). * Kinetiek: Alleen IV toediening is mogelijk. Het is tijdsafhankelijk, wat frequente dosering (3-4 maal per dag) vereist [29](#page=29). * Veiligheid en allergie: Net als andere beta-lactam antibiotica kan het IgE-gemedieerde allergieën veroorzaken en is het geassocieerd met infecties door *C. difficile* [29](#page=29). * Resistentie: Effectief tegen MRSA en kan (gedeeltelijk) werkzaam zijn tegen ESBL-producerende bacteriën [29](#page=29). * Indicaties: Behandeling van keuze voor zorggerelateerde (healthcare associated) infecties zoals sepsis, pneumonie, intra-abdominale infecties en urosepsis [29](#page=29). ### 3.2 Andere beta-lactamase inhibitoren Naast clavulaanzuur en tazobactam bestaan er ook andere beta-lactamase inhibitoren die worden gecombineerd met beta-lactam antibiotica, waaronder [28](#page=28): * Sulbactam * Avibactam Deze inhibitoren stellen beta-lactam antibiotica in staat om een breder scala aan bacteriën te bestrijden, inclusief die welke normaal resistent zijn door de productie van beta-lactamase enzymen [26](#page=26) [29](#page=29). > **Tip:** Begrijp de specifieke indicaties en het spectrum van elke BLA-BLI combinatie, aangezien dit cruciaal is voor rationeel antibioticagebruik. Let goed op of een antibioticum een 'ACCESS' of 'WATCH' antibioticum is, wat aangeeft hoe breed en hoe voorzichtig het gebruikt moet worden. --- # Cefalosporines: generaties en klinisch gebruik Dit deel van de studiegids bespreekt de verschillende generaties cefalosporines, hun spectrum van activiteit, farmacokinetiek, veiligheidsprofiel en specifieke klinische toepassingen. ### 1 Cefalosporines: algemene informatie Cefalosporines zijn antibiotica met een bactericide werking die het mechanisme van celwitinhibitie en -schade delen met penicillines. De eerste cefalosporine werd in 1948 ontdekt door Giuseppe Brotzu uit *Cephalosporium acremonium* (nu *Sarocladium strictum*). Het eerste op de markt gebrachte cefalosporine was cephalotine in 1964 door Eli Lilly. Er zijn vijf generaties cefalosporines, die zich onderscheiden in hun spectrum van activiteit en klinische toepassingen. Een belangrijk voordeel is de zeer lage kruisallergie met penicilline-allergie. Cefalosporines zijn over het algemeen "WATCH" antibiotica, wat betekent dat hun gebruik zorgvuldig overwogen moet worden en niet voor banale infecties ingezet dient te worden [43](#page=43) [45](#page=45) [47](#page=47) [48](#page=48) [52](#page=52) [53](#page=53). ### 2 Generaties cefalosporines #### 2.1 Eerste generatie cefalosporines * **Spectrum:** Voornamelijk Gram-positieve bacteriën, met enige activiteit tegen Gram-negatieve bacteriën [45](#page=45). * **Kinetiek:** Alleen intraveneuze toediening. Tijd-afhankelijk mechanisme [45](#page=45). * **Veiligheid en allergie:** IgE-gemedieerde allergie is mogelijk, met een zeer lage kruisallergie met penicilline-allergie [45](#page=45). * **Resistentie:** Geen activiteit tegen MRSA en ESBL-producerende bacteriën [45](#page=45). * **Klinisch gebruik:** Eerste keuze voor perioperatieve antibioticaprofylaxe. Ook een alternatief voor flucloxacilline bij ernstige *S. aureus* infecties [45](#page=45). #### 2.2 Tweede generatie cefalosporines * **Spectrum:** Gram-positieve bacteriën, Gram-negatieve bacteriën en (beperkt) anaëroben [47](#page=47). * **Kinetiek:** Oraal en intraveneus toedienbaar. Tijd-afhankelijk mechanisme [47](#page=47). * **Veiligheid en allergie:** IgE-gemedieerde allergie is mogelijk, met een zeer lage kruisallergie met penicilline-allergie [47](#page=47). * **Resistentie:** Gevoelig voor cefalosporinases en ESBL [47](#page=47). * **Klinisch gebruik:** Behandeling van community-acquired infecties zoals pneumonie. Voor intra-abdominale infecties dient metronidazol te worden toegevoegd voor dekking van anaëroben [47](#page=47). #### 2.3 Derde generatie cefalosporines * **Spectrum:** Goede activiteit tegen Gram-positieve en Gram-negatieve bacteriën. Beperkte activiteit tegen enterokokken en anaëroben [48](#page=48). * **Kinetiek:** Intramusculaire en intraveneuze toediening. Tijd-afhankelijk, maar langwerkend. Goede penetratie in ontstoken meninges (door de bloed-hersenbarrière) [48](#page=48) [51](#page=51). * **Veiligheid en allergie:** IgE-gemedieerde allergie is mogelijk, met een lage kruisallergie met penicillines [48](#page=48). * **Resistentie:** Gevoelig voor ESBL en cefalosporinases. Er bestaat een mogelijke link tussen het gebruik van ceftriaxon en de selectie van ESBL-producerende bacteriën [48](#page=48). * **Klinisch gebruik:** Vanwege de langwerkende eigenschap kan dit antibioticum met minder doseringen per dag worden toegediend. Een voorbeeld is ceftriaxon 2 gram elke 12-24 uur. Geschikt voor empirische behandeling van sepsis en meningitis. Ook geïndiceerd voor de behandeling van gonorrhoïsche urethritis, neurosyfilis, neuroborreliose en leptospirose [48](#page=48) [49](#page=49). #### 2.4 Vierde generatie cefalosporines * **Spectrum:** Breed spectrum met activiteit tegen zowel Gram-positieve als Gram-negatieve bacteriën, inclusief *Pseudomonas aeruginosa*. Beperkte activiteit tegen enterokokken en anaëroben [53](#page=53). * **Kinetiek:** Alleen intraveneuze toediening. Tijd-afhankelijk mechanisme [53](#page=53). * **Veiligheid en allergie:** IgE-gemedieerde allergie is mogelijk, met een lage risico op kruisallergie met penicillines. Kan neurotoxiciteit en epilepsie veroorzaken bij hoge doses [53](#page=53). * **Resistentie:** Gevoelig voor cefalosporinases en carbapenemases [53](#page=53). * **Klinisch gebruik:** Eerste keuze voor ernstige infecties met *Pseudomonas aeruginosa* (gebaseerd op antibiogram). Empirische behandeling van zorggerelateerde infecties [53](#page=53). #### 2.5 Vijfde generatie cefalosporines (niet gedetailleerd besproken in dit document, maar wel genoemd als categorie) De documentatie specificeert niet de kenmerken van de vijfde generatie, maar vermeldt wel het bestaan ervan als onderdeel van de classificatie. Eerdere generaties zijn gedekt. ### 3 Perioperatieve profylaxe Het doel van perioperatieve chirurgische antibioticaprofylaxe is de preventie van chirurgische site-infecties (SSI). De indicatie hiervoor is bij operaties met een verhoogd risico op SSI, zoals clean-contaminated of gecontamineerde ingrepen. Het benodigde spectrum van het antibioticum omvat Gram-positieve bacteriën en, indien nodig, Gram-negatieve bacteriën. Een belangrijk principe is dat het profylactische antibioticum niet gebruikt mag worden voor curatieve behandeling. Het correcte gebruik omvat toediening 30-60 minuten vóór de incisie, meestal als een enkele dosis, met uitzondering van een of twee extra doses indien uitzonderlijk nodig [46](#page=46). ### 4 Behandeling van specifieke infecties #### 4.1 Infecties met *Pseudomonas aeruginosa* Voor de behandeling van infecties met *Pseudomonas aeruginosa* zijn er verschillende opties, waarbij de keuze afhangt van factoren zoals het antibiogram en potentiële toxiciteit [54](#page=54). * **PO ciprofloxacine:** Kan leiden tot zeer snelle resistentie bij monotherapie [54](#page=54). * **IV piperacilline-tazobactam:** Biedt ook dekking tegen anaëroben [54](#page=54). * **IV ceftazidime:** Heeft een relatief 'nauw' spectrum specifiek gericht op *Pseudomonas aeruginosa* [52](#page=52) [54](#page=54). * **IV cefepime:** Kan neurotoxiciteit en epilepsie veroorzaken bij hoge doses [53](#page=53) [54](#page=54). * **IV meropenem:** Heeft het breedste spectrum [54](#page=54). * **IV amikacine:** Cave: renale toxiciteit en moeilijke weefselpenetratie [54](#page=54). #### 4.2 Overige infecties * **Derde generatie cefalosporines (zoals ceftriaxon):** Zijn breed inzetbaar voor sepsis, meningitis, gonorrhoïsche urethritis, neurosyfilis, neuroborreliose en leptospirose [48](#page=48). * **Tweede generatie cefalosporines (zoals cefuroxim):** Worden gebruikt voor pneumonie en intra-abdominale infecties (in combinatie met metronidazol voor anaëroben) [47](#page=47). * **Eerste generatie cefalosporines (zoals cefazolin):** Zijn de eerste keuze voor perioperatieve profylaxe en een alternatief voor ernstige *S. aureus* infecties [45](#page=45). --- # Antibioticaresistentie en de impact van AB-gebruik Dit onderwerp behandelt de wereldwijde patronen van antibiotica (AB) gebruik en resistentie, de mechanismen achter resistentie zoals ESBL-productie, en de negatieve effecten van AB-gebruik op het microbiome en de selectie van resistentie [55](#page=55). ### 5.1 Globale patronen van AB-gebruik en resistentie Er bestaan aanzienlijke verschillen in antibioticaverbruik en resistentiepatronen wereldwijd. Landen zoals Zweden laten een relatief laag antibioticagebruik zien, terwijl landen als India een significant hoger verbruik hebben. Dit hogere gebruik correleert vaak met hogere prevalentie van antibioticaresistentie. De wisselwerking tussen AB-gebruik en resistentie wordt beschreven als een vicieuze cirkel, waarbij toenemend gebruik leidt tot meer resistentie, wat op zijn beurt weer leidt tot het gebruik van krachtigere en duurdere antibiotica [55](#page=55) [56](#page=56) [57](#page=57). ### 5.2 Mechanismen van antibioticaresistentie #### 5.2.1 Extended Spectrum Beta-Lactamases (ESBL) ESBL's zijn enzymen die de beta-lactam ring van antibiotica vernietigen. Deze enzymen zijn effectief tegen de meeste beta-lactam antibiotica, met uitzondering van cefepime en carbapenems. De productie van ESBL's is een belangrijk mechanisme waardoor bacteriën resistent worden tegen een breed scala aan antibiotica [59](#page=59). #### 5.2.2 Carbapenemases Carbapenemen worden beschouwd als "watch" antibiotica en worden ingezet bij ernstige infecties, waaronder die veroorzaakt door ESBL-producerende bacteriën. Echter, de opkomst van carbapenemases, zoals NDM1, KPC en OXA, vormt een groeiende bedreiging. Carbapenemase-producerende Enterobacteriaceae (CPE) zijn resistent tegen carbapenemen. De behandeling van infecties met CPE is complex en vereist vaak combinaties van antibiotica, zoals colistine met andere middelen [61](#page=61) [64](#page=64). > **Tip:** Carbapenemen zoals meropenem hebben een breed spectrum, maar hun gebruik kan leiden tot verdere selectie van carbapenemresistentie [61](#page=61). ### 5.3 Impact van AB-gebruik op het lichaam Antibiotica hebben niet alleen invloed op pathogene bacteriën, maar ook op de nuttige bacteriën in ons lichaam, met name in de darmflora (het microbioom) ] [62](#page=62). * **Vernietiging van nuttige bacteriën:** AB's breken nuttige bacteriën in de darmflora af. Dit kan leiden tot verstoringen van het microbioom, met mogelijke gevolgen voor de gezondheid [62](#page=62). * **Selectie van resistentie:** Het gebruik van antibiotica selecteert voor resistente bacteriën. Deze resistentiegenen kunnen vervolgens worden opgeslagen en uitgewisseld tussen bacteriën [62](#page=62). * **Verminderde bescherming:** Een verstoorde darmflora kan leiden tot minder bescherming tegen gevaarlijke pathogenen [62](#page=62). > **Example:** De vermindering van normale darmflora door antibiotica kan de groei van opportunistische pathogenen zoals *Clostridioides difficile* bevorderen [62](#page=62). ### 5.4 Specifieke antibiotica en hun kenmerken (Voorbeeld: Meropenem) Meropenem is een carbapenem antibioticum met specifieke eigenschappen die relevant zijn voor de behandeling van ernstige infecties en de ontwikkeling van resistentie [61](#page=61): * **Mechanisme:** Het remt de celwandsynthese en veroorzaakt schade aan de celwand [61](#page=61). * **Spectrum:** Het is effectief tegen Gram-positieve bacteriën, Gram-negatieve bacteriën, anaëroben, ESBL-producerende bacteriën en *Pseudomonas* ] [61](#page=61). * **Kinetiek:** Meropenem wordt intraveneus toegediend en is tijdsafhankelijk, wat frequente dosering vereist. Het penetreert goed in het hersenvocht (CSF) ] [61](#page=61). * **Veiligheid en allergie:** Het wordt beschouwd als een veilig alternatief voor patiënten met een penicilline-allergie [61](#page=61). * **Resistentie:** Het brede spectrum van meropenem kan de selectie van carbapenemresistentie bevorderen [61](#page=61). ### 5.5 Evolutie van gevoeligheid De evolutie van gevoeligheid, geïllustreerd aan de hand van *S. pneumoniae* en invasieve infecties, toont aan hoe pathogenen resistentie kunnen ontwikkelen tegen antibiotica over tijd. Dit onderstreept het belang van surveillance en rationeel antibioticagebruik [14](#page=14). --- ## Veelgemaakte fouten om te vermijden - Bestudeer alle onderwerpen grondig voor examens - Let op formules en belangrijke definities - Oefen met de voorbeelden in elke sectie - Memoriseer niet zonder de onderliggende concepten te begrijpen

| Term | Definition | |------|------------| | Beta-lactam antibiotica | Een klasse van antibiotica die gekenmerkt wordt door de aanwezigheid van een beta-lactamring in hun moleculaire structuur. Deze antibiotica werken door de synthese van de bacteriële celwand te remmen, wat leidt tot cellysis en bacteriedoding. | | Penicillines | Een subgroep van beta-lactam antibiotica die oorspronkelijk werden geïsoleerd uit schimmels van het geslacht Penicillium. Ze zijn effectief tegen veel Gram-positieve bacteriën en bepaalde Gram-negatieve bacteriën en spirocheten. | | Cefalosporines | Een brede klasse van beta-lactam antibiotica, onderverdeeld in vijf generaties, die zich onderscheiden door hun spectrum van antibacteriële activiteit. Ze werken op een vergelijkbare manier als penicillines door de celwandsynthese te verstoren. | | Carbapenems | Een klasse van breed-spectrum beta-lactam antibiotica die zeer effectief zijn tegen een breed scala aan Gram-positieve, Gram-negatieve en anaërobe bacteriën, inclusief die welke resistent zijn tegen andere beta-lactam antibiotica. Ze worden vaak gebruikt voor ernstige infecties. | | Monobactams | Een klasse van synthetische beta-lactam antibiotica die voornamelijk actief zijn tegen Gram-negatieve aërobe bacteriën. Een bekend voorbeeld is aztreonam, dat vaak wordt gebruikt bij patiënten met een penicilline-allergie. | | Beta-lactamase | Enzymen geproduceerd door bepaalde bacteriën die beta-lactam antibiotica kunnen afbreken, waardoor deze hun activiteit verliezen. De ontwikkeling van beta-lactamase inhibitoren is een strategie om de werkzaamheid van beta-lactam antibiotica te herstellen. | | Beta-lactamase inhibitoren | Stoffen die de activiteit van beta-lactamasen kunnen remmen, waardoor beta-lactam antibiotica beter bestand zijn tegen bacteriële afbraak. Ze worden vaak gecombineerd met beta-lactam antibiotica om hun spectrum en effectiviteit te vergroten. | | IgE-gemedieerde allergie | Een type allergische reactie waarbij immuunglobuline E (IgE) antilichamen een cruciale rol spelen. Deze reacties treden vaak snel op na blootstelling aan een allergeen en kunnen variëren van milde huiduitslag tot levensbedreigende anafylaxie. | | Maculopapulair Exantheem (MPE) | Een veelvoorkomende huidreactie op medicatie, gekenmerkt door rode vlekjes (maculae) en kleine verheven bultjes (papulae). Dit type reactie wordt vaak geassocieerd met laattijdige hypersensitiviteitsreacties. | | Severe Cutaneous Adverse Reactions (SCARs) | Een groep zeldzame maar ernstige huidreacties op medicatie die levensbedreigend kunnen zijn. Voorbeelden hiervan zijn Stevens-Johnson syndroom (SJS) en toxische epidermale necrose (TEN), alsook DRESS syndroom. | | ESBL (Extended Spectrum Beta-Lactamase) | Een type beta-lactamase dat een breder spectrum van beta-lactam antibiotica kan afbreken dan conventionele beta-lactamases. Infecties veroorzaakt door ESBL-producerende bacteriën zijn vaak moeilijk te behandelen en vereisen specifiekere antibiotica. | | Carbapenemase | Een klasse van beta-lactamase enzymen die carbapenems, de breed-spectrum beta-lactam antibiotica, kunnen inactiveren. De opkomst van carbapenemase-producerende Enterobacteriaceae (CPE) is een ernstig wereldwijd gezondheidsprobleem. | | Microbiome | De gemeenschap van micro-organismen, inclusief bacteriën, schimmels en virussen, die in en op het menselijk lichaam leven. Het darmmicrobioom speelt een belangrijke rol in de spijsvertering, immuniteit en algehele gezondheid. |