PPT 6 Inleiding vaccinatie van volwassenen.pdf

# Inleiding tot vaccinatie bij volwassenen Het paradigma van vaccinatieprogramma's verschuift van een focus op kinderen naar levenslange strategieën om de volwassen bevolking te beschermen tegen infectieziekten [3](#page=3). ### 1.1 Het veranderende vaccinatieparadigma De focus van vaccinatieprogramma's is historisch gericht geweest op het voorkomen van infectieziekten bij kinderen. Echter, dit is aan het veranderen naar levenslange strategieën, aangeduid als 'life course (every age) immunization' plannen, wat ook deel uitmaakt van de WHO's immunisatieagenda 2030. Dit verschuivende paradigma wordt gedreven door verschillende factoren [3](#page=3): * **Vergrijzing van de bevolking:** Het aantal en aandeel ouderen in de bevolking groeit, met een voorspelling dat 28.5% van de Europese bevolking ouder zal zijn dan 65 jaar in 2050 [3](#page=3). * **Verhoogde blootstelling aan infectieziekten:** Oudere volwassenen en volwassenen in het algemeen lopen een groter risico op blootstelling aan besmettelijke ziekten door factoren zoals verhoogde mobiliteit (meer reizen), klimaatverandering en veranderende omstandigheden zoals oorlog en migratie [3](#page=3). ### 1.2 Evolutie van vaccins en toedieningsroutes Naast de veranderende bevolkingsstructuur en blootstelling, evolueren ook de vaccins zelf en hun toedieningsroutes. Dit omvat [3](#page=3): * **Aangepaste vaccins:** Er worden vaccins ontwikkeld met hogere doses, adjuvans, of die meer booster-doses vereisen [3](#page=3). * **Nieuwe technologieën:** Er is vooruitgang in vaccinatietechnologieën [3](#page=3). * **Nieuwe toedieningsroutes:** Er worden nieuwe manieren ontwikkeld om vaccins toe te dienen [3](#page=3). > **Tip:** Het concept van 'life course immunization' benadrukt dat vaccinatie geen eenmalige gebeurtenis is, maar een continu proces gedurende het hele leven [3](#page=3). ### 1.3 Beschikbaarheid van vaccins voor volwassenen Momenteel zijn er in Europa meer dan 25 infectieziekten waarvoor vaccins voor volwassenen beschikbaar zijn. Deze vaccins vallen in verschillende categorieën [10](#page=10): 1. **Routinevaccinatieprogramma's:** Dit omvat vaccins die deel uitmaken van reguliere vaccinatieprogramma's, inclusief booster-doses van kindervaccinaties die relevant zijn voor volwassenen [10](#page=10). 2. **Inhalen van gemiste vaccinaties:** Vaccins om achterstanden in kinder- of adolescentenvaccinaties in te halen (catch-up vaccinaties) [10](#page=10). 3. **Vaccins op basis van individueel risico:** Dit zijn vaccins voor specifieke risicogroepen, zoals zwangere vrouwen of personen met bepaalde medische aandoeningen [10](#page=10). 4. **Reisgerelateerde vaccins:** Vaccins die worden aanbevolen voor reizigers naar specifieke gebieden [10](#page=10). 5. **Vaccins in verband met beroepsactiviteiten:** Vaccins die noodzakelijk zijn vanwege de aard van iemands beroep [10](#page=10). > **Tip:** Het is belangrijk om te weten dat vaccins niet alleen kinderen, maar ook adolescenten, volwassenen en ouderen beschermen. Up-to-date vaccinaties helpen bij het beschermen van individuen, hun families en de gemeenschap [4](#page=4). Het document vermeldt specifieke vaccins die relevant zijn voor volwassenen, zoals griep, RSV, herpes zoster, pneumokokken en COVID-19. De informatie hierover wordt verder uitgediept door Prof. Van Damme [2](#page=2). --- # Verschillen en kenmerken van vaccinatie bij volwassenen Vaccinatie bij volwassenen verschilt significant van vaccinatie bij kinderen op het gebied van timing, toegankelijkheid, kosten, informatievoorziening en perceptie van risico, wat leidt tot specifieke vaccinformuleringen en doseerschema's [7](#page=7). ### 2.1 Kenmerken van vaccinatie bij volwassenen Vaccinatie bij volwassenen wordt gekenmerkt door diverse factoren die afwijken van de pediatrische aanpak [7](#page=7): * **Timing en type vaccins:** Er is een behoefte aan inhaalvaccinaties en regelmatige boosters, en aanbevelingen kunnen sterk variëren tussen landen [7](#page=7). * **Toegankelijkheid:** Vaccinaties kunnen worden toegediend door huisartsen, apothekers, verpleegkundigen en in vaccinatiecentra [7](#page=7). * **Kosten:** Vaccinaties voor volwassenen zijn doorgaans betalend [7](#page=7). * **Informatievoorziening:** G gevalideerde informatie is gefragmenteerd, en de communicatie- en informatietools moeten rekening houden met een heterogene groep [7](#page=7). * **Perceptie van risico:** Volwassenen beschouwen zichzelf vaak niet als behorend tot een risicogroep en voelen zich gezond zolang ze hun dagelijkse activiteiten en reizen kunnen voortzetten. Dit kan leiden tot de vraag: "Waarom zou ik me laten vaccineren als het niet over de grens wordt aanbevolen?" [7](#page=7). ### 2.2 Verschillen in vaccinformuleringen Formuleringen van vaccins kunnen specifiek zijn ontworpen voor pediatrische of volwassen populaties, voornamelijk om de juiste immuniteit te induceren [8](#page=8) [9](#page=9). #### 2.2.1 Tdap versus DTaP * **DTaP-vaccins** worden specifiek aanbevolen voor baby's en jonge kinderen en bevatten een volledige dosis van de tetanus-, difterie- en kinkhoestcomponenten [8](#page=8). * **Tdap-vaccins** beschermen tegen dezelfde ziekten, maar bevatten een volledige dosis van het tetanusvaccin en verlaagde doses difterie en kinkhoest om de immuniteit bij volwassenen te handhaven [8](#page=8). #### 2.2.2 Hepatitis A, Hepatitis B en TBE Voor Hepatitis A en B, en Tekenencefalitis (TBE) zijn er vaccinformuleringen beschikbaar die specifiek voor kinderen en volwassenen zijn ontworpen. De volwassen doses bevatten een hogere antigenconcentratie om een adequate immuunrespons bij volwassenen te bewerkstelligen [9](#page=9). #### 2.2.3 Haemophilus influenzae type B (Hib) Hoewel het Hib-vaccin doorgaans op zuigelingensleeftijd wordt toegediend, kan het soms noodzakelijk zijn voor volwassenen met specifieke medische aandoeningen. Volwassenen mogen echter geen combinatiepenta- of hexavalente vaccins (die Hib bevatten samen met andere antigenen) ontvangen, omdat deze specifiek voor pediatrisch gebruik zijn geformuleerd. Voor vaccinatie bij volwassenen dient een afzonderlijk Hib-vaccin gebruikt te worden, zoals Act-HIB [9](#page=9). ### 2.3 Verschillen in doseerschema's De aanbevolen doseerschema's kunnen aanzienlijk variëren tussen kinderen en volwassenen voor bepaalde vaccins [9](#page=9). #### 2.3.1 Humane Papillomavirus (HPV) * **Adolescenten (9-14 jaar)** krijgen doorgaans een een- of tweevoudig HPV-vaccinatieschema [9](#page=9). * **Jonge volwassenen (>15 jaar)** en immunocompromitteerde kinderen wordt een schema van 2 of 3 doses aanbevolen [9](#page=9). #### 2.3.2 Pneumokokken * **Volwassenen** wordt doorgaans één dosis van het PCV-vaccin of een combinatie van PCV en PPSV23 aanbevolen [9](#page=9). * **Kinderen** in de meeste Europese landen ontvangen twee primaire PCV-doses in het eerste levensjaar, met een booster in het tweede jaar (een 2+1 schema) [9](#page=9). --- # Het dynamische landschap van vaccins voor volwassenen Dit deel van de studiehandleiding behandelt de evolutie en huidige status van vaccins voor volwassenen in Europa, met een specifieke focus op COVID-19, griep, herpes zoster en pneumokokken. ### 3.1 Overzicht van volwassen vaccinatie in Europa Het landschap van volwassen vaccinatie in Europa is dynamisch en wordt beïnvloed door diverse factoren zoals de leeftijd van de persoon, immunisatiestatus, levensstijl, medische aandoeningen, reisgedrag en beroepsactiviteiten. Vaccins kunnen worden onderverdeeld in verschillende categorieën: routinevaccins, inhaalvaccins voor gemiste vaccinaties uit de kindertijd of adolescentie, risicogebaseerde vaccins (bijvoorbeeld voor zwangerschap, levensstijl of medische aandoeningen), reisgerelateerde vaccins en beroepsgerelateerde vaccins [11](#page=11). **Tabel 1: Overzicht van vaccins voor volwassenen in Europa** [11](#page=11). | Vaccine | Routine | Inhaal | Risicogebaseerd | Reisgerelateerd | Beroepsgerelateerd | |---------------------|---------|--------|-----------------|-----------------|--------------------| | Avian influenza | x | x | | | x | | Cholera | | x | | x | | | COVID-19 | x | x | x | x | x | | Chikungunya | | | | x | | | Dengue | | | | x | | | Ebola | | | | x | | | Hepatitis A | x* | x | x | x | x | | Hepatitis B | x | x | x | x | x | | Hib | x | x | | | | | HPV | x | x | | | | | HZ | x | x | | | | | S. Influenza | x | x | x | x | x | | Pneumococcus | x | x | | | | | JE | | | | x | | | MenACWY | x | x | x | | | | MenB | x | x | x | | | | MMR(V) | x | | | | | | Mpox | | | | | x | | Polio | x | x | | | | | Rabies | | x | | x | x | | RSV | x | x | | | | | TB | x | x | | | | | TBE | x* | x | x | x | x | | Tdap | x | x | x | | | | Typhoid fever | | | | x | | | Yellow fever | | | | x | | *Opmerking: De exacte indicaties kunnen variëren per land en specifieke aanbevelingen.* ### 3.2 COVID-19 vaccinaties Tijdens de pandemie (2021-2022) waren de COVID-19-vaccinatieprogramma's in de EU/EER gericht op de gehele volwassen bevolking. De huidige focus verschuift echter naar risicogroepen die een verhoogd risico lopen op ernstige ziekte na infectie. Deze groepen omvatten oudere volwassenen (bijvoorbeeld ouder dan 65 of 75 jaar), immuungecompromitteerde personen, personen met onderliggende medische aandoeningen ongeacht hun leeftijd, en zwangere vrouwen. Momenteel worden in de EU/EEA jaarlijkse boosters aangeboden aan deze hoogrisicogroepen. Er wordt nog onderzocht of SARS-CoV-2 zich zal ontwikkelen tot een terugkerende seizoensinfectie, vergelijkbaar met influenza [12](#page=12). ### 3.3 Griep vaccinaties Vóór 2012 waren influenzavaccins trivalent, met één stam van influenza A(H3), één stam van influenza A(H1) of A(H1)pdm09 (sinds 2010), en één stam van influenza B. Het optreden van mismatches was frequent door de onvoorspelbare circulatie van de B/Victoria- en B/Yamagata-lijnen, die geen kruisbescherming boden. Als reactie hierop werden in 2012 quadrivalente influenzavaccins (QIV) geïntroduceerd, die beide B-lijnen bevatten en in 2013 werden goedgekeurd door EMA. Het verdwijnen van de B/Yamagata-lijn suggereert echter dat er mogelijk opnieuw trivalent vaccins nodig zullen zijn [13](#page=13). ### 3.4 Herpes Zoster vaccinaties Herpes zoster-vaccins worden in Europa ingezet bij oudere volwassenen (vanaf 50 jaar) ter preventie van gordelroos (herpes zoster) en de daaropvolgende postherpetische neuralgie. In sommige landen wordt het vaccin ook aanbevolen vanaf 18 jaar voor volwassenen met een verhoogd risico op gordelroos door immunodeficiëntie of immunosuppressie, veroorzaakt door ziekte of therapie. Momenteel zijn er twee herpes zoster-vaccins goedgekeurd en beschikbaar in de EU/EEA: Shingrix (GSK) en Zostavax (MSD). Shingrix wordt intramusculair toegediend, terwijl Zostavax subcutaan of intramusculair kan worden gegeven [14](#page=14). > **Tip:** Houd rekening met verschillen in beschikbaarheid en aanbevelingen per land, zelfs binnen de EU/EEA [14](#page=14). ### 3.5 Pneumokokken vaccinaties Pneumokokkenvaccins zijn een belangrijk onderdeel van de vaccinatiestrategieën voor volwassenen [17](#page=17). ### 3.6 Andere belangrijke vaccins voor volwassenen Naast de eerder genoemde vaccins, omvat het dynamische landschap ook vaccins tegen andere ziekten zoals Respiratoir Syncytieel Virus (RSV). De informatie over specifieke vaccins, de te voorkomen ziekten en de doelgroepen wordt continu bijgewerkt en is een onderwerp van voortdurende studie en aanbevelingen [17](#page=17). > **Tip:** Raadpleeg de meest recente richtlijnen en aanbevelingen van gezondheidsautoriteiten voor actuele informatie over vaccinatieprogramma's voor volwassenen. --- # Eigenschappen van het ideale vaccin voor volwassenen Een ideaal vaccin voor volwassenen wordt gekenmerkt door een reeks optimale eigenschappen die maximale bescherming en gebruiksgemak bieden [16](#page=16). ### 4.1 Kernkenmerken van een ideaal vaccin De belangrijkste eigenschappen die een ideaal vaccin voor volwassenen definiëren, zijn: * **Brede leeftijdsbescherming** Het vaccin moet effectief zijn en bescherming bieden over een breed scala van leeftijden [16](#page=16). * **Preventie van infectie en ziekte** Idealiter voorkomt het vaccin zowel de infectie door pathogenen als de ziekte die deze veroorzaken [16](#page=16). * **Bescherming tegen alle klinisch relevante fenotypes** Het vaccin moet bescherming bieden tegen alle klinisch significante verschijningsvormen van een ziekte, en niet enkel tegen de ernstige vormen [16](#page=16). * **Immuniteit ongeacht status bij vaccinatie** Het vaccin garandeert bescherming voor ontvangers, ongeacht hun immuunstatus op het moment van vaccinatie. Een voorbeeld hiervan is het Dengue-vaccin [16](#page=16). * **Verstoring van ziekteoverdracht** Een ideaal vaccin draagt bij aan het doorbreken van de keten van ziekteoverdracht [16](#page=16). * **Langdurige immuniteit** Het vaccin moet zorgen voor een langdurige immuniteit bij de gevaccineerde. Hepatitis A is een voorbeeld van een vaccin dat langdurige immuniteit kan bieden [16](#page=16). * **Gebruiksgemak** Het vaccin moet makkelijk toe te dienen zijn [16](#page=16). > **Tip:** Hoewel veel bestaande vaccins bepaalde ‘onvolkomenheden’ kunnen vertonen, is het belangrijk om het belang van goedgekeurde en effectieve vaccins niet te onderschatten. Deze vaccins leveren tastbare voordelen op voor de volksgezondheid, zelfs als ze niet alle ideale kenmerken bezitten. Lopend onderzoek is weliswaar gericht op de ontwikkeling van nieuwe en verbeterde vaccins [16](#page=16). --- ## Veelgemaakte fouten om te vermijden - Bestudeer alle onderwerpen grondig voor examens - Let op formules en belangrijke definities - Oefen met de voorbeelden in elke sectie - Memoriseer niet zonder de onderliggende concepten te begrijpen

| Term | Definition | |------|------------| | Levenslange vaccinatiestrategie | Een vaccinatieaanpak die gericht is op het bieden van bescherming gedurende het hele leven, niet beperkt tot de kindertijd, om continue immuniteit tegen infectieziekten te waarborgen. | | Quadrivalente influenzavaccins (QIV) | Vaccins tegen griep die bescherming bieden tegen vier virusstammen, waaronder twee stammen van influenzavirus B (B/Yamagata en B/Victoria), om een bredere dekking te garanderen dan trivalent gevaccineerde vaccins. | | Herpes Zoster | Een virale infectie die wordt veroorzaakt door het varicella-zoster-virus, ook bekend als gordelroos, en die kan leiden tot een pijnlijke huiduitslag en in sommige gevallen tot postherpetische neuralgie. | | Postherpetische neuralgie | Langdurige zenuwpijn die kan aanhouden na een gordelroosinfectie, gekenmerkt door chronische pijnsensaties in het getroffen gebied. | | Immunogecompromitteerde personen | Individuen wiens immuunsysteem verzwakt is, waardoor ze vatbaarder zijn voor infecties en mogelijk een aangepast vaccinatieadvies nodig hebben. | | Adjuvantia | Stoffen die aan vaccins worden toegevoegd om de immuunrespons van het lichaam op het antigeen te versterken, wat leidt tot een sterkere en langdurigere bescherming. | | Catch-up vaccinaties | Vaccinaties die worden aangeboden aan personen die hun aanbevolen kinder- of adolescentenvaccinaties hebben gemist, om alsnog bescherming te bieden tegen relevante ziekten. | | Boosters | Extra doses van een vaccin die na de primaire vaccinatieserie worden toegediend om de immuniteit te versterken of op te frissen en langdurige bescherming te behouden. | | Antigenconcentratie | De hoeveelheid antigeen in een vaccin, die hoger kan zijn in vaccins voor volwassenen om een adequate immuunrespons te induceren vanwege mogelijke verschillen in de immuunfunctie tussen kinderen en volwassenen. | | Immuunstatus | De staat van het immuunsysteem van een individu, die factoren omvat zoals eerdere blootstelling aan ziekteverwekkers, eerdere vaccinaties en de algehele gezondheid, die de effectiviteit van een vaccin kan beïnvloeden. |